پیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا (TAC) چیست؟ هفت پرسش
پیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا (TAC) از اسناد پایه نظم منطقهای جنوب شرق آسیاست که در ۱۹۷۶ امضا شد و امروز دهها کشور از سراسر جهان به آن پیوستهاند. پیوستن قبرس، اسلواکی و اسلوونی در نوامبر ۲۰۲۶ این پیمان را دوباره به خبرها آورده است. این مدخل در هفت پرسش توضیح میدهد TAC چیست، چه اصولی دارد، چگونه کار میکند، چرا کشورهای دور از منطقه به آن میپیوندند و چه نقدهایی بر آن وارد است. برای آشنایی با خود سازمان، مدخل آسهآن چیست؟ را ببینید.
- فعالیت۱۹۹۰ تا ۲۰۱۳
- مقرآگورا هیلز
- کارکنان۱٬۳۰۰نفر
شناسنامهٔ TAC
THQ
- نوع
- توسعهدهنده بازیهای رایانهای، شرکت سهامی عام
- تأسیس
- ۱۹۹۰
- بنیانگذار
- جک فریدمن
- مقر
- آگورا هیلز
- کشور
- ایالات متحده آمریکا
- کارکنان
- ۱٬۳۰۰
- صنعت
- صنعت بازیهای ویدئویی
- انحلال
- ۲۳ ژانویه ۲۰۱۳
توضیحات و منابع
این مشخصات خودکار از ویکیداده (پایگاه دادهٔ آزاد) گرفته و ماهی یک بار تازه میشود. مقالهٔ ویکیپدیای فارسی
تصویر: ویکیانبار، با مجوز آزاد.
پیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا دقیقاً چیست؟
پیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا (Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia) که با کوتهنوشت TAC شناخته میشود، معاهدهای صلحمحور است که بنیانگذاران آسهآن آن را پایه گذاشتند. این سند قواعد رفتار دولتها با یکدیگر را تعیین میکند: احترام به حاکمیت، خودداری از زور و حل مسالمتآمیز اختلاف. پژوهشگران آن را «آییننامه رفتار» الزامآور حقوقی میان دولتهای منطقه میدانند. نکته مهم این است که TAC با خود آسهآن یکی نیست. آسهآن سازمانی یازدهعضوی است، اما این پیمان برای کشورها و حتی سازمانهای منطقهای بیرون از جنوب شرق آسیا هم باز است. به همین دلیل پیوستن به TAC به معنای عضویت در آسهآن نیست.
منابع: ویکیپدیای انگلیسی، مدخل «Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia»؛ مؤسسه ISEAS–یوسف اسحاق، «پیمان دوستی و همکاری آسهآن ۵۰ ساله میشود» (۴ نوامبر ۲۰۲۶)؛ رونما، «قبرس، اسلواکی و اسلوونی به پیمان صلح و همکاری آسهآن پیوستند»
این پیمان کی و در چه شرایطی امضا شد؟
TAC در ۲۴ فوریه ۱۹۷۶ در نخستین اجلاس سران آسهآن در بالی اندونزی امضا شد. امضاکنندگان سران دولتهای پنج عضو بنیانگذار بودند: اندونزی، مالزی، فیلیپین، سنگاپور و تایلند. این اجلاس کمی پس از پایان جنگ ویتنام در ۱۹۷۵ برگزار شد. پژوهش ISEAS یادآوری میکند که این پیمان بعدها برای پذیرش کشورهایی با نظامهای سیاسی بسیار متفاوت، از جمله ویتنامِ تازهیکپارچهشده، لائوس، میانمار و کامبوج، چارچوب سیاسی مشترکی فراهم کرد. برونئی در ۱۹۸۴ پیوست و دیگر اعضای آسهآن هم پیش از عضویت یا همزمان با آن به پیمان ملحق شدند.
ابهامها: تاریخ الحاق لائوس در منابع یکسان نیست: برخی منابع ۲۹ ژوئن ۱۹۹۲ و یک سند سازمان ملل ۲۲ ژوئیه ۱۹۹۲ را ثبت کردهاند.
منابع: ویکیپدیای انگلیسی، مدخل «Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia»؛ مؤسسه ISEAS–یوسف اسحاق، «پیمان دوستی و همکاری آسهآن ۵۰ ساله میشود» (۴ نوامبر ۲۰۲۶)
اصول بنیادین TAC کداماند؟
ماده ۲ پیمان شش اصل بنیادین را برای روابط طرفهای متعاهد مشخص میکند: احترام متقابل به استقلال، حاکمیت، برابری، تمامیت ارضی و هویت ملی همه کشورها؛ حق هر دولت برای ادامه حیات ملی بدون مداخله، براندازی یا اجبار خارجی؛ عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر؛ حل اختلافها از راههای مسالمتآمیز؛ کنارگذاشتن تهدید یا استفاده از زور؛ و همکاری مؤثر. افزون بر این، ماده ۱۰ طرفها را از مشارکت در هر فعالیتی که ثبات سیاسی یا اقتصادی، حاکمیت یا تمامیت ارضی طرف دیگر را تهدید کند، منع میکند. TAC برخلاف پیمانهای دفاع متقابل، تعهدی برای دفاع جمعی یا اعزام نیرو ایجاد نمیکند.
منابع: ویکیپدیای انگلیسی، مدخل «Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia»؛ پارلمان استرالیا، کمیته مشترک معاهدات، گزارش ۶۸، فصل ۳؛ رونما، «قبرس، اسلواکی و اسلوونی به پیمان صلح و همکاری آسهآن پیوستند»
سازوکار حل اختلاف در این پیمان چگونه کار میکند؟
فصل چهارم پیمان به حل مسالمتآمیز اختلاف میپردازد. طبق ماده ۱۳ طرفها باید اختلافها را با مذاکره دوستانه و بدون تهدید یا زور حل کنند. ماده ۱۴ نهادی دائمی به نام «شورای عالی» (High Council) پیشبینی میکند که از یک نماینده در سطح وزیر از هر طرف تشکیل میشود. اگر مذاکره مستقیم به نتیجه نرسد، این شورا میتواند روشهایی مانند میانجیگری، مساعی جمیله، تحقیق یا سازش را توصیه کند. اما ماده ۱۶ اجرای این روند را به رضایت همه طرفهای درگیر مشروط کرده است. آییننامه شورای عالی هم تنها در ۲۰۰۱، یعنی ۲۵ سال پس از امضای پیمان، تصویب شد.
منابع: ویکیپدیای انگلیسی، مدخل «Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia»؛ پارلمان استرالیا، کمیته مشترک معاهدات، گزارش ۶۸، فصل ۳؛ مؤسسه ISEAS–یوسف اسحاق، «پیمان دوستی و همکاری آسهآن ۵۰ ساله میشود» (۴ نوامبر ۲۰۲۶)
چرا کشورهای خارج از جنوب شرق آسیا به TAC میپیوندند؟
پیمان در اصل منطقهای بود، اما سه پروتکل اصلاحی در ۱۹۸۷، ۱۹۹۸ و ۲۰۱۰ راه الحاق کشورهای بیرون از منطقه و سپس سازمانهای منطقهای را باز کرد. پاپوآ گینه نو در ۱۹۸۹ نخستین عضو غیرآسهآنی شد. یکی از انگیزههای مهم این است که آسهآن در ۲۰۰۵ الحاق به TAC را یکی از سه شرط شرکت در «اجلاس شرق آسیا» قرار داد. به این ترتیب، پیمان به دروازه ورود به دیپلماسی تحت رهبری آسهآن تبدیل شد. قدرتهایی مانند چین و هند (۲۰۰۳)، ایالات متحده (۲۰۰۹) و اتحادیه اروپا، که در ۲۰۱۲ نخستین سازمان منطقهای عضو آن شد، به این پیمان پیوستهاند.
منابع: ویکیپدیای انگلیسی، مدخل «Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia»؛ پارلمان استرالیا، کمیته مشترک معاهدات، گزارش ۶۸، فصل ۳؛ مؤسسه ISEAS–یوسف اسحاق، «پیمان دوستی و همکاری آسهآن ۵۰ ساله میشود» (۴ نوامبر ۲۰۲۶)
مهمترین نقدها و محدودیتهای TAC چیست؟
مهمترین نقد این است که شورای عالی پیمان در نزدیک به پنجاه سال هرگز رسماً برای حل یک اختلاف به کار گرفته نشده است، حتی در منازعه جدی مرزی تایلند و کامبوج در ۲۰۲۵. پژوهش ISEAS این وضعیت را به طراحی نهادی و ملاحظات سیاسی نسبت میدهد: شرط رضایت طرفهای درگیر در ماده ۱۶، حساسیت دولتها به حاکمیت، ترجیح دیپلماسی غیررسمی، تردید درباره ظرفیت و بیطرفی شورا و نبود سازوکار الزام به اجرا. عنوان همین پژوهش این دوگانگی را خلاصه میکند: «الزامآور در قانون، محدود در عمل». در مقابل، طرفداران پیمان میگویند جنگ گسترده میان اعضای آسهآن در پنج دهه گذشته نادر بوده است.
ابهامها: سهم دقیق TAC در کمبودن جنگهای میاندولتی در منطقه قابل اندازهگیری نیست و خود ISEAS تأکید میکند این دستاورد را نباید تنها به پیمان نسبت داد. همچنین به گزارش ویکیپدیا، اسپانیا در ۲۰۲۲ بهعنوان عضو شناخته شد اما الحاقش هنوز تصویب نشده است.
منابع: مؤسسه ISEAS–یوسف اسحاق، «پیمان دوستی و همکاری آسهآن ۵۰ ساله میشود» (۴ نوامبر ۲۰۲۶)؛ ویکیپدیای انگلیسی، مدخل «Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia»
وضعیت کنونی پیمان چیست و پیوستن قبرس، اسلواکی و اسلوونی چه معنایی دارد؟
سال ۲۰۲۶ پنجاهمین سالگرد TAC بود. به نوشته ISEAS، در ژوئیه ۲۰۲۶ سوئد، لهستان، رومانی و لیتوانی به پیمان پیوستند و شمار طرفهای متعاهد به ۶۲ رسید. همان ماه آسهآن رهنمودهایی برای همکاری عملی با طرفهای فاقد مشارکت رسمی تصویب کرد. در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ نیز مجمع عمومی سازمان ملل با اجماع قطعنامهای در بزرگداشت این پیمان تصویب کرد. طبق گزارش رونما، قبرس، اسلواکی و اسلوونی در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ در مانیل به پیمان پیوستند و دبیرخانه آسهآن شمار طرفها را ۶۵ اعلام کرد. این الحاق تعهدی سیاسی و حقوقی به اصول پیمان است، نه عضویت در آسهآن یا اتحادی نظامی.
ابهامها: شمار طرفها با هر الحاق تازه تغییر میکند؛ ارقام این بخش تا ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ معتبر است.
منابع: مؤسسه ISEAS–یوسف اسحاق، «پیمان دوستی و همکاری آسهآن ۵۰ ساله میشود» (۴ نوامبر ۲۰۲۶)؛ رونما، «قبرس، اسلواکی و اسلوونی به پیمان صلح و همکاری آسهآن پیوستند»
گاهشمار TAC
- ۱۹۹۰تأسیس در آگورا هیلز
- ۲۰۱۳انحلال
منبع گاهشمار: ویکیداده
پیوندهای مرتبط
TAC در خبرهای رونما
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ سازمانها و نهادها · ۱ دقیقهاداره فدرال هوانوردی آمریکا (FAA) چیست؟ هفت پرسش درباره نهادی که آسمان آمریکا را اداره میکنداداره فدرال هوانوردی آمریکا (Federal Aviation Administration یا FAA) نهادی است که آسمان غیرنظامی ایالات متحده را مدیریت…
- ۲ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهانویدیا چیست؟ هفت پرسش درباره شرکتی که به موتور تراشهای هوش مصنوعی تبدیل شدانویدیا (NVIDIA Corporation) شرکت فناوری آمریکایی با دفتر مرکزی در سانتا کلارای کالیفرنیاست که با تراشههای گرافیکی بازیهای…
- ۳ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهحزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) چیست؟ هفت پرسش دربارهٔ پیدایش، مواضع و جایگاه امروز آن«آلترناتیو برای آلمان» یا AfD (افدی) حزبی است که در کمتر از یک دهه از گروهی کوچک در…
- ۴ سازمانها و نهادها · ۵ دقیقهآسترازنکا چیست؟ هفت پرسش درباره غول داروسازی سوئدی–بریتانیاییآسترازنکا (AstraZeneca) یکی از بزرگترین شرکتهای داروسازی و زیستفناوری جهان است؛ شرکتی با ریشههای سوئدی و بریتانیایی که…
- ۵ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهفرانکوفونی چیست؟ هفت پرسش درباره سازمان بینالمللی کشورهای فرانسهزبانسازمان بینالمللی فرانکوفونی (OIF) نهادی میاندولتی است که دولتها و حکومتهایی را گرد هم میآورد که پیوندی تاریخی…
- ۶ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهآسهآن چیست؟ هفت پرسش درباره اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیاآسهآن، یا اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا، مهمترین سازمان منطقهای جنوب شرق آسیاست که از ۱۹۶۷ تاکنون از…
- ۷ سازمانها و نهادها · ۵ دقیقهحزب چپ سوئد چیست؟ هفت پرسش درباره تاریخچه، برنامه سیاسی و نقش آن در پارلمانحزب چپ سوئد (Vänsterpartiet) یک حزب پارلمانی با ریشه تاریخی در جنبش کارگری سال ۱۹۱۷ است. این حزب…