تنگه هرمز چیست و چرا مهم است؟

تنگه هرمز در جنوب ایران و شمال شبه‌جزیره مُسَندَم عمان قرار دارد. از سوی غرب به خلیج فارس و از شرق به دریای عمان و آب‌های باز اقیانوس هند متصل می‌شود. این موقعیت آن را به گذرگاهی اصلی برای رفت‌وآمد نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری منطقه تبدیل کرده است.

هرمز نامی تاریخی در منطقه خلیج فارس است و با جزیره هرمز و دولت‌ها و بنادر بازرگانی قدیمی ارتباط دارد. درباره ریشه دقیق نام، روایت‌ها و دیدگاه‌های تاریخی متفاوتی مطرح شده است. نباید هر روایت مشهور را بدون بررسی اسناد زبان‌شناسی و تاریخی، حقیقت قطعی دانست.

بخش بزرگی از نفت و گاز طبیعی مایع صادرشده از کشورهای خلیج فارس از این گذرگاه عبور می‌کند. اختلال در عبور کشتی‌ها می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه و انتظارات بازار انرژی را تغییر دهد. اهمیت آن تنها به کشورهای ساحلی محدود نیست و مصرف‌کنندگان دوردست هم تأثیر می‌پذیرند.

ایران و عمان دو کشور ساحلی تنگه‌اند. کشورهای صادرکننده انرژی در خلیج فارس، دولت‌های واردکننده نفت و گاز، شرکت‌های کشتیرانی و نهادهای دریایی نیز به امنیت این مسیر وابسته‌اند. نقش حقوقی و عملی هر بازیگر یکسان نیست و باید میان حاکمیت ساحلی و عبور بین‌المللی تفاوت گذاشت.

تراکم کشتی‌ها و حساسیت محموله‌های انرژی، حوادث دریایی را پرهزینه می‌کند. رزمایش‌ها، تنش‌های نظامی، مین‌گذاری احتمالی یا برخورد ناخواسته می‌توانند سطح خطر را بالا ببرند. حفاظت از کشتیرانی به ارتباط مستمر، رعایت مقررات دریایی و مدیریت بحران نیاز دارد.

هرگاه تنش سیاسی افزایش یابد، احتمال اختلال در تجارت انرژی می‌تواند بر محاسبات دولت‌ها و بازارها اثر بگذارد. همین حساسیت به بازیگران منطقه‌ای قدرت چانه‌زنی می‌دهد؛ ولی تهدید عبور آزاد کشتی‌ها هزینه‌های اقتصادی و دیپلماتیک سنگینی برای خود منطقه نیز ایجاد می‌کند.

بسته به مدت و شدت اختلال، قیمت انرژی، حق بیمه دریایی و مسیرهای تأمین ممکن است تغییر کند. خطوط لوله جایگزین در منطقه وجود دارد، اما ظرفیت آن‌ها همه حجم عبوری را جبران نمی‌کند. پیامد واقعی به ذخایر جهانی، پاسخ دولت‌ها و مدت اختلال وابسته است.