COP31 در آنتالیا؛ هفت پرسش دربارهٔ اجلاس اقلیمی سازمان ملل و زغالسنگ ترکیه
از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶، شهر ساحلی آنتالیا در جنوب ترکیه میزبان سیویکمین «کنفرانس اعضای» کنوانسیون تغییرات اقلیمی سازمان ملل است؛ نشستی که بهاختصار COP31 خوانده میشود. در آستانهٔ آغاز آن، روستاییان ایکیزکوی در استان موغلا از رهبران جهان خواستند بهجای ماندن در سالنهای کنفرانس، آثار معدن زغالسنگ لیگنیت در جنگل اکبلن را از نزدیک ببینند. اما COP اصلاً چیست، تصمیمهایش چگونه گرفته میشود، چرا این دوره را دو کشور با هم اداره میکنند و چرا زغالسنگ ترکیه به حاشیهٔ این اجلاس کشیده شده است؟ هفت پرسش زیر زمینهٔ لازم برای فهم خبرهای این دو هفته را فراهم میکند.
COP چیست و چه کسانی در آن تصمیم میگیرند؟
COP مخفف Conference of the Parties یا «کنفرانس اعضا» است. به تعریف دبیرخانهٔ کنوانسیون چارچوب سازمان ملل دربارهٔ تغییرات اقلیمی (UNFCCC)، این کنفرانس عالیترین نهاد تصمیمگیری کنوانسیون است و همهٔ کشورهای عضو در آن نماینده دارند. اعضا در این نشست اجرای کنوانسیون و توافقهای وابسته به آن را بررسی و دربارهٔ گامهای بعدی تصمیمگیری میکنند. یکی از وظایف اصلی آن، بررسی گزارشهایی است که کشورها دربارهٔ انتشار گازهای گلخانهای و اقدامهای اقلیمی خود ارائه میدهند.
به گفتهٔ سازمان ملل، کنوانسیون امروز ۱۹۸ عضو دارد؛ یعنی ۱۹۷ کشور بهاضافهٔ اتحادیهٔ اروپا. بنابراین COP یک همایش علمی یا جشنوارهٔ محیطزیستی نیست، بلکه مذاکرهای میان دولتهاست که خروجی آن متن تصمیمهای رسمی است.
این نشستها از کجا آغاز شد و شمارهٔ ۳۱ یعنی چه؟
ریشهٔ COP به کنوانسیون چارچوب تغییرات اقلیمی برمیگردد که سازمان ملل آن را در ۱۹۹۲ تصویب کرد؛ اندکی پس از نخستین گزارش ارزیابی هیئت بیندولتی تغییرات اقلیمی (IPCC) در ۱۹۹۰. هدف کنوانسیون، به تعبیر سازمان ملل، تثبیت غلظت گازهای گلخانهای در سطحی است که از مداخلهٔ خطرناک انسان در نظام اقلیمی جلوگیری کند. این کنوانسیون در ۱۹۹۴ لازمالاجرا شد.
نخستین COP در مارس ۱۹۹۵ در برلین برگزار شد و به نوشتهٔ کمیسیون اروپا، ریاست آن را آنگلا مرکل، وزیر محیطزیست وقت آلمان، بر عهده داشت. از آن پس نشست تقریباً هر سال تکرار شده و هر دوره شمارهای ترتیبی گرفته است. COP30 در نوامبر ۲۰۲۵ در بلم برزیل برگزار شد و آنتالیا اکنون میزبان دورهٔ سیویکم است.
منابع این پاسخ
میزبان هر COP چگونه انتخاب میشود و تصمیمها چطور گرفته میشوند؟
به توضیح UNFCCC، محل پیشفرض نشست شهر بن آلمان، مقر دبیرخانه، است؛ مگر آنکه کشوری داوطلب میزبانی شود. ریاست COP میان پنج گروه منطقهای سازمان ملل میچرخد: آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و کارائیب، اروپای مرکزی و شرقی، و «اروپای غربی و دیگران». محل برگزاری هم معمولاً همراه با همین چرخش جابهجا میشود. نوبت ۲۰۲۶ به گروه اروپای غربی و دیگران رسیده بود که ترکیه و استرالیا هر دو عضو آناند.
کشور رئیس میتواند با تنظیم دستور کار و هدایت مذاکرات بر اولویتها اثر بگذارد. اما به نوشتهٔ کمیسیون اروپا، تصمیمهای COP با اجماع گرفته میشوند؛ یعنی تقریباً همهٔ کشورها باید با متن نهایی موافق باشند. همین قاعده توضیح میدهد که چرا متنهای پایانی اغلب حاصل مصالحهاند و گاهی از انتظار فعالان محیطزیست عقبترند.
منابع این پاسخ
چرا COP31 را دو کشور، ترکیه و استرالیا، با هم اداره میکنند؟
هم ترکیه و هم استرالیا برای میزبانی ۲۰۲۶ نامزد بودند. به گزارش رویترز، توافق رسمی در حاشیهٔ COP30 در برزیل به دست آمد و نخستوزیر استرالیا در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۵ آن را تأیید کرد. بر پایهٔ سند «شیوهنامهٔ همکاری» که در وبسایت UNFCCC منتشر شده، نمایندهٔ ترکیه بهعنوان رئیس COP31 انتخاب میشود، ترکیه کنفرانس و نشست رهبران جهان را در آنتالیا میزبانی میکند و «دستور کار اقدام» را رهبری میکند.
در مقابل، نمایندهٔ استرالیا با عنوان «رئیس مذاکرات» و با «اختیار انحصاری» دربارهٔ مذاکرات، تهیهٔ پیشنویس متنها و تعیین تسهیلگران را بر عهده دارد. ریاست COP31 ترکیه در نامهای به کشورهای عضو، کریس بوون، وزیر تغییرات اقلیمی و انرژی استرالیا، را در این سمت معرفی کرده است. همچنین استرالیا قرار است همراه کشورهای جزیرهای اقیانوس آرام نشست مقدماتی (Pre-COP) را در منطقهٔ اقیانوس آرام برگزار کند. خود ریاست COP31 این الگو را «مدل تازهٔ همکاری» و متفاوت با دورههای پیشین توصیف کرده است.
منابع این پاسخ
توافق پاریس چه ربطی به COP31 دارد؟
مهمترین دستاورد تاریخ این نشستها توافق پاریس است که در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۵ در COP21 به تصویب ۱۹۵ عضو رسید و در ۴ نوامبر ۲۰۱۶ لازمالاجرا شد. به نوشتهٔ UNFCCC، هدف اصلی آن نگهداشتن افزایش میانگین دمای جهان «بهمراتب کمتر از ۲ درجهٔ سانتیگراد» نسبت به دوران پیش از صنعتیشدن و تلاش برای محدودکردن آن به ۱٫۵ درجه است.
سازوکار اصلی توافق، برنامههای ملی اقلیمی موسوم به «مشارکتهای ملی تعیینشده» (NDC) است که هر کشور باید هر پنج سال یک بار ارائه دهد و قرار است هر نسخه از نسخهٔ قبلی بلندپروازانهتر باشد. COP31 هم بخشی از همین چرخه است؛ نشستی که در آن کشورها دربارهٔ اجرای این تعهدات، تأمین مالی اقلیمی و گذار از سوختهای فسیلی چانهزنی میکنند. همین نشست بهطور رسمی جلسهٔ اعضای توافق پاریس (CMA8) و پروتکل کیوتو (CMP21) نیز هست.
منابع این پاسخ
چرا زغالسنگ ترکیه و جنگل اکبلن به حاشیهٔ COP31 کشیده شده است؟
به گزارش رویترز به نقل از اندیشکدهٔ انرژی Ember، زغالسنگ در سال گذشته بزرگترین منبع برق ترکیه بود و ۳۴ درصد برق کشور را تولید کرد؛ رقمی که ترکیه را به بزرگترین تولیدکنندهٔ برق زغالسوز اروپا تبدیل میکند. معادن منطقهٔ اکبلن، به نوشتهٔ رویترز و به استناد وبسایت شرکت بهرهبردار، سوخت نیروگاههایی را تأمین میکنند که کمی بیش از ۲ درصد برق ترکیه را تولید میکنند. لیگنیت پایینترین درجهٔ زغالسنگ است و سوزاندنش دیاکسید کربن بیشتری آزاد میکند.
رویترز در ۲۰۲۳ گزارش داد وزارت جنگلداری در ۲۰۲۰ مجوز گسترش معدن در بخشی از جنگل اکبلن را صادر کرده و ساکنان علیه آن شکایت کرده بودند. به همین دلیل، روستاییان ایکیزکوی میزبانی اجلاس اقلیمی را فرصتی برای دیدهشدن تناقض میان تعهدات جهانی و تصمیمهای محلی میدانند.
منابع این پاسخ
چه چیزهایی هنوز روشن نیست و در این دو هفته چه باید دنبال کرد؟
در زمان نگارش این مطلب، COP31 تازه آغاز شده و هیچ تصمیم نهاییای از آن منتشر نشده است؛ بنابراین هر ادعا دربارهٔ نتیجهٔ اجلاس پیش از بیانیهٔ پایانی صرفاً پیشبینی است. به گزارش رویترز، ترکیه یک هدف داوطلبانهٔ جهانی برای برقیسازی پیشنهاد کرده است، اما اثر اقلیمی چنین هدفی به این بستگی دارد که برق اضافی از منابع کمکربن تأمین شود یا نه.
دربارهٔ اکبلن نیز روایتها متفاوت است: ساکنان و فعالان از تخریب جنگل و زمینهای کشاورزی و برخورد با معترضان سخن میگویند و دیدهبان حقوق بشر در گزارشی از بازداشت و پیگرد معترضان محیطزیستی انتقاد کرده است؛ در مقابل، مقامهای ترکیه میگویند پلیس تنها هنگام نقض قانون یا تهدید نظم عمومی مداخله میکند. اندازهٔ دقیق خسارت محیطزیستی هر بخش از معدن را باید از دادههای کارشناسی و آرای رسمی دادگاهها سنجید. نحوهٔ تقسیم کار میان رئیس اجلاس و رئیس مذاکرات هم برای نخستین بار آزموده میشود.
جمعبندی: COP31 حلقهای دیگر از زنجیرهٔ سیسالهای است که از برلین آغاز شد و در پاریس به توافقی جهانی رسید؛ این بار با الگوی تازهٔ دو کشور در رأس، و با پرسشی که روستاییان اکبلن پیش کشیدهاند: تعهدات سالنهای کنفرانس در معادن و جنگلها چه معنایی پیدا میکند؟
خبر مرتبط در رونما: روستاییان ترکیه پیش از COP31 خواستار بازدید رهبران جهان از معدن زغالسنگ اکبلن شدند
منابع و بازبینی
- UNFCCC؛ Conference of the Parties (COP)
- United Nations؛ UN Climate Change Conferences
- European Commission؛ 5 things you should know about the COP30 UN Climate Conference
- Reuters؛ Australia PM says formal deal reached for Turkey to host COP31 climate summit (۲۲ نوامبر ۲۰۲۵)
- UNFCCC؛ COP31 Presidency Modalities
- COP31 Presidency؛ First Letter to Parties
- Prime Minister of Australia؛ COP to be hosted by Türkiye with Australia leading negotiations
- UNFCCC؛ The Paris Agreement
- UNFCCC؛ Historic Paris Agreement on Climate Change (COP21)
- Reuters (بازنشر در Investing.com)؛ Turkish villagers demand COP31 leaders see for themselves devastation caused by coal (۸ نوامبر ۲۰۲۶)
- Reuters؛ Protesters occupy forest to stop Turkish coal mine expansion (۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۳)
- Investing.com؛ Turkey’s coal dependence faces scrutiny as COP31 climate summit begins
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ جغرافیا · ۹ دقیقهبلغارستان چگونه کشوری است؟ از تمدنهای باستان تا زندگی امروزبلغارستان در جنوب شرقی اروپا و در بخش شرقی بالکان قرار دارد؛ کشوری با پایتخت صوفیه، ساحل دریای…
- ۲ جغرافیا · ۲ دقیقهبرونئی چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیبرونئی کشوری کوچک در جزیره بورنئو در جنوب شرقی آسیاست که از نظر مرزهای زمینی تقریباً بهطور کامل…
- ۳ جغرافیا · ۲ دقیقهگامبیا چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیگامبیا یکی از جالبترین شکلهای مرزی آفریقا را دارد: کشوری باریک و کشیده که دو سوی رود گامبیا…
- ۴ جغرافیا · ۲ دقیقهسان مارینو چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیسانمارینو کشوری مستقل در قلب شبهجزیره ایتالیاست که تمام مرزهای زمینیاش با ایتالیا مشترک است. این جمهوری کوچک،…
- ۵ جغرافیا · ۲ دقیقهواتیکان چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیواتیکان شگفتانگیزترین نمونه یک کشور درون کشور دیگر است. این دولتشهر بسیار کوچک کاملاً در داخل شهر رم،…
- ۶ جغرافیا · ۲ دقیقهبوروندی چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیبوروندی کشوری کوچک در منطقه دریاچههای بزرگ شرق آفریقاست. روی نقشه، میان رواندا، تانزانیا و جمهوری دموکراتیک کنگو…
- ۷ جغرافیا · ۲ دقیقهماداگاسکار چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیماداگاسکار از نظر جغرافیایی نقطه مقابل کشورهای محصور در خشکی است. این کشور جزیرهای بزرگ در اقیانوس هند،…