«گشت شبانه» رامبراند؛ هفت پرسش دربارهٔ تابلویی که نه شبانه است و نه کامل
سال ۱۹۷۵، مردی در موزهٔ رایکس آمستردام به سوی مشهورترین نقاشی هلند رفت و با چاقو دوازده بریدگی روی بوم آن انداخت. این نخستین حمله نبود: در ۱۹۱۱ هم با چاقو به آن حمله شده بود و در ۱۹۹۰ مردی روی آن اسید پاشید. تابلوی «گشت شبانه» یا «نگهبانان شب» رامبراند، اثری بزرگ از سال ۱۶۴۲، از همهٔ اینها جان سالم به در برده است؛ از جنگ جهانی دوم و پنهان شدن در یک غار، تا بریده شدن به دست خود آمستردامیها برای جا شدن میان دو در. امروز هم این تابلو پشت دیواری شیشهای، جلوی چشم بازدیدکنندگان، زیر دست مرمتگران است. در هفت پرسش میبینیم چرا نامش گمراهکننده است، چه کسانی در آن ایستادهاند، رامبراند چه نوآوریای کرد و هوش مصنوعی چگونه تکههای گمشدهاش را بازسازی کرد.

چرا به آن «گشت شبانه» میگویند؟
رامبراند برای این تابلو نامی نگذاشته بود. به گفتهٔ موزهٔ رایکس، عنوان رسمی آن «شبهنظامیان ناحیهٔ دوم به فرماندهی سروان فرانس بانینگ کوک» است و نام «گشت شبانه» نخستین بار در سندی از سال ۱۷۹۷ دیده میشود؛ بیش از ۱۵۰ سال پس از کشیده شدن آن.
نکتهٔ شگفت این است که صحنه اصلاً شبانه نیست. موزهٔ رایکس تأکید میکند که با وجود رنگهای تیره، این تصویر یک رژه در روز است و همین برداشت نادرست، لقب تابلو را ساخته است. به نوشتهٔ گوگل آرتس اند کالچر، تا آن زمان لایههای جلا و آلودگیای که در آن جمع شده بود، رنگها را آنقدر تیره کرده بود که تصویر شبیه صحنهای در شب به نظر میرسید.
پس وقتی به این تابلو نگاه میکنید، تاریکیاش را فقط به حساب شب نگذارید؛ بخشی از آن، اثر گذر زمان بر سطح نقاشی است.
منابع این پاسخ
چه کسانی در تابلو هستند و چه کسی آن را سفارش داد؟
آدمهای تابلو شخصیت خیالی نیستند. آنها اعضای یک گروهان از شبهنظامیان شهری آمستردام بودند؛ شهروندانی مسلح که از شهر دفاع میکردند. مرد سیاهپوش با یقهٔ سفید و شال قرمز، سروان فرانس بانینگ کوک است و مرد روشنپوش کنارش، ستوان ویلم فان رویتنبورخ.
به گفتهٔ موزهٔ رایکس، این گروهان تابلو را برای تالار بزرگ مقر تازهٔ خود، «کلوونیرزدولن»، سفارش داد. معلوم نیست رامبراند دقیقاً چقدر روی آن کار کرد؛ اما سفارش پیش از دسامبر ۱۶۴۰ داده شده بود، چون یکی از نگهبانان تصویرشده در آن زمان درگذشت، و اثر در ۱۶۴۲ تمام شد.
این تابلو تنها نبود: در همان تالار در کنار شش پرترهٔ گروهی بزرگ دیگر از شبهنظامیان آویخته شد که همه میان ۱۶۴۰ تا ۱۶۴۵ کشیده شده بودند.
منابع این پاسخ
رامبراند چه کار تازهای کرد؟
در پرترههای گروهی آن دوره، معمولاً اعضای گروه در ردیفهایی مرتب و ساکن کنار هم میایستادند و همه یکسان نورپردازی میشدند؛ چون هر نفر برای حضورش در تصویر پول داده بود. به نوشتهٔ گوگل آرتس اند کالچر و موزهٔ رایکس، «گشت شبانه» نخستین پرترهٔ گروهی شبهنظامیان است که آدمها را در حال حرکت نشان میدهد: نگهبانان در حال آماده شدن برای رژهاند، طبل میزنند، سگی پارس میکند و حتی تفنگی شلیک میشود.
رامبراند با نور هم بازی کرد. افراد مهمتر در روشنایی و افراد کماهمیتتر در سایهاند. دست سروان کوک چنان جلو آمده که گویی از تابلو بیرون میزند و سایهاش روی لباس ستوان افتاده؛ میان شست و انگشتان این سایه، نشان شهر آمستردام دیده میشود. به تفسیر موزه، یعنی شهر در دستان این نگهبانان امن است.
در یک جزئیات دقیق دیگر، سه مرحلهٔ کار با تفنگ دیده میشود: پر کردن، شلیک و تمیز کردن.
منابع این پاسخ
دختر طلاییپوش وسط تابلو کیست؟
در میان مردان مسلح، دختری کوچک با لباس طلایی و موی بور میدرخشد و بیشتر از برخی نگهبانان، نور گرفته است. بسیاری از بینندگان نخستین بار با دیدن او میپرسند یک کودک در میان شبهنظامیان چه میکند.
پاسخ در کمربند او پنهان است. به نوشتهٔ گوگل آرتس اند کالچر بر پایهٔ توضیحات موزهٔ رایکس، از کمرش مرغی با چنگالهای بزرگ آویزان است و پشت آن نوعی تپانچه به نام «کلوور» دیده میشود. چنگال و کلوور نشان همین گروهان، یعنی «کلوونیرها» یا تفنگداران، بودند. بنابراین دختر نقش نماد یا طلسم گروهان را دارد، نه یک شخصیت واقعی در رژه.
پایگاه «گالری وب هنر» هم او را تجسمی تمثیلی از این انجمن میداند که شاخ نوشیدنی گرانبهای گروهان را نیز با خود دارد. پژوهشگران دربارهٔ جزئیات تفسیر او همچنان بحث میکنند.
منابع این پاسخ
چرا تابلو را بریدند و هوش مصنوعی چگونه آن را کامل کرد؟
در ۱۷۱۵ تصمیم گرفته شد تابلو به تالار شهر آمستردام، کاخ سلطنتی امروزی در میدان دام، منتقل شود. تابلو برای جای تازهاش، میان دو در، بیش از حد بزرگ بود؛ پس از هر چهار طرف آن نوارهایی بریدند. بزرگترین تکه از سمت چپ جدا شد و به گفتهٔ موزهٔ رایکس، این تکهها هرگز پیدا نشدند. ژان فان دایک، نگهبان تالار شهر، در ۱۷۵۶ نوشت که در سمت چپ دو نفر کامل حذف شدهاند.
خوشبختانه سروان کوک نسخهای کوچکتر از تابلو سفارش داده بود که احتمالاً «خریت لوندنس» آن را کشیده است. در ۲۰۲۱، تیم موزه به شبکههای عصبی مصنوعی شیوه و رنگهای رامبراند را آموزش داد تا بخشهای گمشده را با الگوی این نسخه بازسازی کنند.
نتیجه، چاپشده روی صفحههایی در اطراف تابلو، سه نفر روی یک پل را نشان داد و سروان و ستوان را از وسط به راستِ مرکز برد؛ ترکیبی پرتحرکتر. موزه قصد ندارد این تکهها را در مرمت اصلی به کار ببرد.
منابع این پاسخ
این تابلو از چه حادثههایی جان سالم به در برده است؟
«گشت شبانه» عمر آرامی نداشته است. به گفتهٔ موزهٔ رایکس، در ۱۹۱۱ به آن با چاقو حمله شد، در ۱۹۷۵ مهاجمی ۱۲ بریدگی روی بوم ایجاد کرد و در ۱۹۹۰ مردی روی آن اسید پاشید. در حملهٔ آخر، واکنش سریع یک نگهبان باعث شد فقط لایهٔ جلا آسیب ببیند.
جنگ هم آن را آواره کرد. در سپتامبر ۱۹۳۹، تابلو همراه با حدود ۳۰ هزار اثر هنری دیگر از موزه خارج شد و در پناهگاههایی نزدیک ساحل پنهان ماند. سال ۱۹۴۲ آن را لوله کرده و به غاری در تپهٔ سنتپیترزبرخ در شهر ماستریخت منتقل کردند.
جابهجاییهای دیگری هم در کار بوده: در ۱۸۹۸ تابلو برای نمایشگاهی به افتخار تاجگذاری ملکه ویلهلمینا به موزهٔ استدلیک برده شد. موزهٔ رایکس میگوید این اثر دستکم ۲۵ بار مرمت یا درمان شده است؛ آمار بالایی که نشان میدهد نگهداری یک شاهکار چه کار دشواری است.
منابع این پاسخ
«عملیات گشت شبانه» چیست و امروز در موزه چه میبینیم؟
موزهٔ رایکس در تابستان ۲۰۱۹ بزرگترین پروژهٔ پژوهش و مرمت تاریخ این تابلو را آغاز کرد؛ درون یک اتاقک شیشهای که بازدیدکنندگان کار را از پشت آن تماشا میکنند. در ژانویهٔ ۲۰۲۲، موزه عکسی ۷۱۷ گیگاپیکسلی از تابلو منتشر کرد که از ۸۴۳۹ عکس جداگانه ساخته شده بود؛ هر پیکسل آن نماینده ناحیهای ۵ میکرومتری است. سپس قاب چوبی سال ۱۹۷۵ با قابی آلومینیومی عوض شد.
از ۱۲ نوامبر ۲۰۲۴، هشت مرمتگر برداشتن جلای کهنه را آغاز کردند. آنها دستمالی آغشته به حلال را کوتاه روی سطح میگذارند و بقایای جلای قدیمیتر را زیر میکروسکوپ با گوشپاککن برمیدارند. موزه هشدار میدهد بخشهای پاکشده موقتاً کدر و خاکستری به نظر میرسند.
جمعبندی: این تابلو همچنان زنده است و هر بار که نگاهش کنیم، چیز تازهای میگوید.
مطالعه مرتبط در هفت: «دختری با گوشوارهٔ مروارید»؛ هفت پرسش دربارهٔ تابلویی که با دو گیلدر خریده شد
منابع و بازبینی
- موزهٔ رایکس؛ 10 things about Rembrandt's Night Watch
- موزهٔ رایکس؛ Why Is The Night Watch So Famous?
- موزهٔ رایکس؛ The missing pieces of The Night Watch
- موزهٔ رایکس، ۲۰۲۱؛ For the first time in 300 years The Night Watch is complete again
- گوگل آرتس اند کالچر و موزهٔ رایکس؛ The Night Watch
- گالری وب هنر؛ The Nightwatch (detail) by Rembrandt
- موزهٔ رایکس؛ Operation Night Watch
- موزهٔ رایکس، ۲۰۲۲؛ Rijksmuseum publishes 717 gigapixel photograph of The Night Watch
- موزهٔ رایکس، ۲۰۲۴؛ Restoration begins of Rembrandt's The Night Watch
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ تاریخ · ۶ دقیقهجعبه سیاه هواپیما؛ هفت پرسش دربارهٔ جعبهای نارنجی که آخرین لحظههای پرواز را به خاطر میسپاردسال ۱۹۵۴، در ملبورن استرالیا، گروهی از کارشناسان دور میزی نشسته بودند تا دربارهٔ رازی حرف بزنند که…
- ۲ تاریخ · ۵ دقیقهترانزیستور؛ هفت پرسش دربارهٔ قطعهای که از یک تکه ژرمانیوم شروع شد و امروز میلیاردها بار در یک تراشه تکرار میشوددو روز پیش از کریسمس ۱۹۴۷، چند مدیر آزمایشگاههای بل دور میزی جمع شدند تا وسیلهای عجیب را…
- ۳ اقتصاد · ۶ دقیقهجنون لاله؛ هفت پرسش دربارهٔ نخستین «حباب» مشهور تاریخ و افسانههایی که دورش ساخته شدشب جمعه ۶ فوریهٔ ۱۶۳۷، در میخانهٔ «منیسته بروِیلوفت» در آمستردام، بشکهسازی اهل هارلم به نام آندریس دِ…
- ۴ تاریخ · ۶ دقیقهشطرنج؛ هفت پرسش دربارهٔ بازیای که «شاه مات» را به زبان جهان برددر آوریل ۱۸۳۱، چند ده مهرهٔ کوچک عاجی در انجمن عتیقهشناسان اسکاتلند در ادینبرو به نمایش گذاشته شد.…
- ۵ تاریخ · ۶ دقیقهقهوه؛ هفت پرسش دربارهٔ دانهای که از خانقاههای یمن تا بازار بیمهٔ لندن سفر کردسال ۱۶۸۸، روزنامهٔ رسمی لندن آگهی کوچکی چاپ کرد: برای هر کس که خبری از پنج ساعت جیبی…
- ۶ تاریخ · ۶ دقیقهارتش سفالین؛ هفت پرسش دربارهٔ سربازانی که کشاورزان هنگام کندن چاه از خاک بیرون آوردندبهار ۱۹۷۴، استان شانشی در شمال غرب چین گرفتار خشکسالی بود. یانگ ژیفا، کشاورزی از حومهٔ شهر شیان،…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهچرنوبیل؛ هفت پرسش دربارهٔ انفجاری که جهان نخست از کفش کارگران نیروگاهی در سوئد فهمیدصبح دوشنبه ۲۸ آوریل ۱۹۸۶، کلیف رابینسون، شیمیدان نیروگاه هستهای فورسمارک در شمال استکهلم، از دستشویی به رختکن…