ارتش سفالی چین؛ هفت پرسش دربارهٔ سربازانی که کندن یک چاه آب پس از ۲۲ قرن پیدایشان کرد
بهار ۱۹۷۴ بود و خشکسالی روستاهای دامنهٔ کوه لی، در شهرستان لینتونگ نزدیک شهر شیان در شمال چین، را به ستوه آورده بود. چند کشاورز تصمیم گرفتند در جنوب روستا چاهی بکنند. در عمق حدود سه متری، تکههای سفال بیرون آمد و بعد تکههایی از سر، دست و پای مجسمههایی سفالی. به روایت باستانشناس موزههای ملی لیورپول، برخی روستاییان آنها را خدایان یک معبد قدیمی پنداشتند و برایشان عود سوزاندند. باستانشناسان محلی که به محل آمدند، فکر میکردند کارشان یک هفته طول بکشد؛ اما آن کاوش چند دهه ادامه پیدا کرد و هنوز تمام نشده است. زیر آن مزرعه، ارتشی از سربازان و اسبهای سفالی به اندازهٔ واقعی ایستاده بود که بیش از دو هزار سال از نخستین امپراتور چین نگهبانی میکرد. این ارتش را چه کسی ساخت، چگونه ساخته شد و چه رازهایی هنوز زیر خاک مانده است؟

ارتش سفالی دقیقاً کجاست و چگونه کشف شد؟
ارتش سفالی بخشی از مجموعهٔ آرامگاهی چین شی هوانگ، نخستین امپراتور چین، است. این مجموعه در دامنهٔ شمالی کوه لی و حدود ۳۵ کیلومتری شمالشرقی شیان، در استان شنشی، قرار دارد. به نوشتهٔ موزهٔ متروپولیتن نیویورک، گودالهای سربازان حدود ۱۵۰۰ متر شرق تپهٔ آرامگاه قرار دارند و جزو حلقههای بیرونی این مجموعه به شمار میروند.
کشف آن کاملاً تصادفی بود. در مارس ۱۹۷۴، کشاورزانی که در خشکسالی بهاری به دنبال آب چاه میکندند، به تکههای مجسمهها رسیدند. خبر به موزهٔ شهرستان لینتونگ رسید و باستانشناسان در همان نقطه مرز گودالی عظیم را پیدا کردند. پس از آن، گودالهای دوم و سوم هم کشف شد. موزهٔ محل کشف در ۱۹۷۹ گشایش یافت و یونسکو در ۱۹۸۷ کل مجموعهٔ آرامگاه را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد.
منابع این پاسخ
- موزههای ملی لیورپول؛ The Qin terracotta warriors، a stunning discovery
- موزهٔ متروپولیتن؛ Making the Warrior، The Qin Terracotta Soldiers in Age of Empires
- یونسکو، مرکز میراث جهانی؛ Mausoleum of the First Qin Emperor
- Smithsonian Magazine؛ What You Need to Know About China's Terra-Cotta Warriors and the First Qin Emperor
نخستین امپراتور چین که بود و چرا برای خود ارتشی سفالی ساخت؟
او در ۲۴۶ پیش از میلاد، در ۱۳ سالگی، با نام یینگ ژنگ به پادشاهی دولت «چین» (Qin) رسید. سپس دولتهای رقیب را یکییکی شکست داد و در ۲۲۱ پیش از میلاد خود را نخستین امپراتور سرزمینی یکپارچه خواند. به گفتهٔ یونسکو، او خط، پول، اوزان و مقیاسها را در سراسر قلمرو یکسان کرد.
ساخت آرامگاهش از همان سال آغاز سلطنت، یعنی ۲۴۶ پیش از میلاد، شروع شد. به روایت سیما چیان، مورخ چینی، کارگرانی از همهٔ ایالتها تا مرگ امپراتور در ۲۱۰ پیش از میلاد بیوقفه کار کردند. اسمیتسونین هم از روایتی یاد میکند که شمار کارگران این پروژهها را ۷۲۰ هزار نفر گزارش کرده است. هدف، ساختن نسخهای زیرزمینی از امپراتوری بود: جهانی که امپراتور پس از مرگ نیز در آن فرمان براند. ارتش سفالی قرار بود نگهبان این جهان باشد.
منابع این پاسخ
در گودالها چند سرباز هست و آنها چگونه آرایش گرفتهاند؟
برآورد رایج این است که در گودالها حدود ۸۰۰۰ سرباز وجود دارد. به گزارش اسمیتسونین، تاکنون بیش از ۲۰۰۰ سرباز از زیر خاک بیرون آمده است. گودال شمارهٔ ۱ بزرگترین گودال است. موزهٔ متروپولیتن ابعاد آن را حدود ۲۱۰ در ۶۰ متر و عمق گودالهای اصلی را حدود هفت متر مینویسد. موزهٔ لیورپول مرز آن را ۲۳۰ در ۶۲ متر گزارش میکند. در این گودال، بیش از ۳۰۰۰ مجسمه در ۱۱ راهروی موازی به حالت آرایش جنگی ایستادهاند.
سربازان یکسان نیستند. در میان آنها ژنرال، افسر، پیادهنظام، سوارهنظام و کمانداران ایستاده و زانوزده دیده میشوند. اسبها و ارابهها هم در کنارشان هستند. یونسکو این مجموعه را گواهی بیهمتا بر سازمان نظامی چین در دوران دولتهای متخاصم و امپراتوری کوتاهعمر چین (Qin) میداند؛ از اونیفورم سربازان تا افسار اسبها، هیچ جزئیاتی از قلم نیفتاده است.
منابع این پاسخ
- Smithsonian Magazine؛ What You Need to Know About China's Terra-Cotta Warriors and the First Qin Emperor
- موزهٔ متروپولیتن؛ Making the Warrior، The Qin Terracotta Soldiers in Age of Empires
- موزههای ملی لیورپول؛ The Qin terracotta warriors، a stunning discovery
- یونسکو، مرکز میراث جهانی؛ Mausoleum of the First Qin Emperor
آیا هر سرباز چهرهای منحصربهفرد دارد؟ مجسمهها چگونه ساخته شدند؟
یونسکو مینویسد که این مجسمهها «همه با هم متفاوتاند». بااینحال، این تنوع حاصل کار هنرمندانی نبود که هر سرباز را از صفر بسازند. به نوشتهٔ اسمیتسونین، ساخت آنها شبیه خط تولید بود. کارگران بدنهها را میساختند و سپس با سر، کلاه، کفش، سبیل و گوشهایی که در قالبهای کوچک ساخته شده بود، آنها را شخصیسازی میکردند.
برخی چهرهها آنقدر واقعیاند که به نظر میرسد از روی افراد واقعی ساخته شدهاند. اما هیرومی کینوشیتا، از متصدیان نمایشگاه ۲۰۰۷ موزهٔ بریتانیا، به اسمیتسونین گفته است که این مجسمهها احتمالاً «پرتره» به معنای غربی نبودند. سازمان تولید را میتوان در سلاحها هم دید. به گفتهٔ موزهٔ لیورپول، روی برخی نیزهها و تبرزینها سال تولید، نام مسئول، کارگاه و حتی نام سازندهٔ آن حک شده است. استانداردسازی قطعات هم باعث میشد اگر تیر یا ماشهٔ کمان صلیبی میشکست، بتوان آن را بهآسانی تعویض کرد.
منابع این پاسخ
چرا سربازان امروز خاکستریاند، در حالی که روزی رنگارنگ بودند؟
رنگ خاکستری امروز، ظاهر اصلی سربازان نیست. به نوشتهٔ دانشگاه فنی مونیخ که سالها با کارشناسان چینی همکاری کرده است، مجسمهها ابتدا با لاکی شرق آسیایی به نام لاک «چی» پوشانده و سپس رنگآمیزی میشدند. رنگهای اصلی آبی، سبز، قرمز، بنفش، صورتی و سفید بود. این رنگها از رنگدانههای معدنی مانند مالاکیت، آزوریت و شنگرف، و رنگدانهای مصنوعی به نام «بنفش هان» تهیه میشد.
مشکل از لحظهٔ کشف آغاز میشود. وقتی مجسمه از خاک مرطوب بیرون میآید، رطوبت لاک بخار میشود، لاک جمع میشود و رنگ همراه آن ورقهورقه میشود. نشنال جئوگرافیک به پژوهشی اشاره میکند که نشان داد این لایه پس از ۱۵ ثانیه پیچ میخورد و ظرف چهار دقیقه جدا میشود. امروز مرمتگران رنگهای تازهیافته را با محلول پلیاتیلن گلیکول (PEG) اسپری میکنند و رویشان را میپوشانند تا رطوبتشان حفظ شود.
منابع این پاسخ
راز سلاحهای برنزی که پس از دو هزار سال هنوز براقاند چیست؟
شمشیرها، سرنیزهها و ماشههای برنزی ارتش سفالی پس از بیش از دو هزار سال هنوز بهطرز شگفتآوری سالم ماندهاند. حدود چهل سال این باور رایج بود که صنعتگران دودمان چین (Qin) روشی پیشرفته به نام پوشش ضدزنگ کروماتی را میشناختند. دلیل این باور، یافتن ردهای کروم روی برخی سلاحها بود.
در سال ۲۰۱۹، پژوهشگران دانشگاه کالج لندن و موزهٔ آرامگاه در مجلهٔ Scientific Reports این نظریه را رد کردند. آنها نشان دادند کروم بیشتر روی قطعاتی دیده میشود که کنار دستهٔ چوبی یا بامبویی سلاحها بودهاند. این دستهها با لاک غنی از کروم پوشیده شده بودند و کروم پس از دفن به برنز منتقل شده بود. به نظر آنها، دلیل اصلی ماندگاری سلاحها خاک کمی قلیایی و بسیار ریزدانهٔ محل دفن و ترکیب خود آلیاژ برنز است، نه یک فناوری پنهان.
منابع این پاسخ
چرا آرامگاه خود امپراتور هنوز گشوده نشده است؟
تپهٔ آرامگاه با ۵۱ متر ارتفاع، میان مزارع و درختان قرار دارد. به نوشتهٔ اسمیتسونین، این آرامگاه به احترام جایگاهش و از نگرانی برای حفظ اشیای درون آن، هرگز کاوش نشده است. سیما چیان حدود یک قرن پس از مرگ امپراتور نوشت که در آن رودهای زرد و یانگتسه را با جیوه بازسازی کردهاند. تحلیل خاک تپه هم میزان بالای جیوه را نشان داده است.
جمعبندی: ارتش سفالی ارتشی واقعی نبود، اما تصویری از امپراتوریای است که جنگ، کار و هنر را سازمان داد. همان صبرِ مرمتگرانی که رنگها را نجات میدهند، شاید روزی راز آرامگاه را هم بیآسیب آشکار کند.
مطالعه مرتبط در هفت: ماچو پیچو؛ هفت پرسش دربارهٔ شهر اینکایی بر فراز ابرها پیش از سفر به پرو
منابع و بازبینی
- موزههای ملی لیورپول؛ The Qin terracotta warriors، a stunning discovery
- موزهٔ متروپولیتن؛ Making the Warrior، The Qin Terracotta Soldiers in Age of Empires
- یونسکو، مرکز میراث جهانی؛ Mausoleum of the First Qin Emperor
- Smithsonian Magazine؛ What You Need to Know About China's Terra-Cotta Warriors and the First Qin Emperor
- دانشگاه فنی مونیخ (TUM)؛ Conservators preserve the paint layers of the Terracotta Army
- National Geographic؛ Terra-Cotta Warriors in Color
- Scientific Reports (۲۰۱۹)؛ Surface chromium on Terracotta Army bronze weapons is neither an ancient anti-rust treatment nor the reason for their good preservation
- UCL News؛ Scientists shed light on preservation mystery of Terracotta Army weapons
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ تاریخ · ۶ دقیقهجعبه سیاه هواپیما؛ هفت پرسش دربارهٔ جعبهای نارنجی که آخرین لحظههای پرواز را به خاطر میسپاردسال ۱۹۵۴، در ملبورن استرالیا، گروهی از کارشناسان دور میزی نشسته بودند تا دربارهٔ رازی حرف بزنند که…
- ۲ تاریخ · ۵ دقیقهترانزیستور؛ هفت پرسش دربارهٔ قطعهای که از یک تکه ژرمانیوم شروع شد و امروز میلیاردها بار در یک تراشه تکرار میشوددو روز پیش از کریسمس ۱۹۴۷، چند مدیر آزمایشگاههای بل دور میزی جمع شدند تا وسیلهای عجیب را…
- ۳ تاریخ · ۶ دقیقه«گشت شبانه» رامبراند؛ هفت پرسش دربارهٔ تابلویی که نه شبانه است و نه کاملسال ۱۹۷۵، مردی در موزهٔ رایکس آمستردام به سوی مشهورترین نقاشی هلند رفت و با چاقو دوازده بریدگی…
- ۴ اقتصاد · ۶ دقیقهجنون لاله؛ هفت پرسش دربارهٔ نخستین «حباب» مشهور تاریخ و افسانههایی که دورش ساخته شدشب جمعه ۶ فوریهٔ ۱۶۳۷، در میخانهٔ «منیسته بروِیلوفت» در آمستردام، بشکهسازی اهل هارلم به نام آندریس دِ…
- ۵ تاریخ · ۶ دقیقهشطرنج؛ هفت پرسش دربارهٔ بازیای که «شاه مات» را به زبان جهان برددر آوریل ۱۸۳۱، چند ده مهرهٔ کوچک عاجی در انجمن عتیقهشناسان اسکاتلند در ادینبرو به نمایش گذاشته شد.…
- ۶ تاریخ · ۶ دقیقهقهوه؛ هفت پرسش دربارهٔ دانهای که از خانقاههای یمن تا بازار بیمهٔ لندن سفر کردسال ۱۶۸۸، روزنامهٔ رسمی لندن آگهی کوچکی چاپ کرد: برای هر کس که خبری از پنج ساعت جیبی…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهارتش سفالین؛ هفت پرسش دربارهٔ سربازانی که کشاورزان هنگام کندن چاه از خاک بیرون آوردندبهار ۱۹۷۴، استان شانشی در شمال غرب چین گرفتار خشکسالی بود. یانگ ژیفا، کشاورزی از حومهٔ شهر شیان،…