تایتانیک؛ هفت پرسش دربارهٔ کشتی «غرقنشدنی» که برای همهٔ سرنشینانش قایق نجات نداشت
ساعت ۱۲:۲۵ بامداد ۱۵ آوریل ۱۹۱۲، بیسیمچی کشتی مسافربری «کارپاتیا» پیامی کمکخواهی دریافت کرد: تایتانیک، بزرگترین و مجللترین کشتی زمان خودش، در شمال اقیانوس اطلس به کوه یخ خورده بود. کاپیتان کارپاتیا، آرتور راستران، دیدهبانها را دو برابر کرد و کشتی را با بیشترین سرعتش از میان یخها به سمت محل حادثه راند. وقتی ساعت ۴:۱۰ صبح نخستین قایق نجات را بالا کشیدند، تایتانیک نزدیک دو ساعت بود که زیر آب رفته بود. در این مطلب با هفت پرسش میبینیم این کشتی چرا «غرقنشدنی» خوانده میشد، آن شب چه گذشت و چرا قوانین ایمنی دریا پس از آن برای همیشه عوض شد.

تایتانیک چه کشتیای بود و چرا ساخته شد؟
در آغاز سدهٔ بیستم، جابهجایی مسافر میان اروپا و آمریکا تجارتی پرسود و رقابتی بود. شرکت کانارد در ۱۹۰۷ دو کشتی تندروی لوزیتانیا و موریتانیا را به میدان آورد. به روایت بریتانیکا، رئیس شرکت وایت استار، بروس ایزمی، با ویلیام پیری، گردانندهٔ کشتیسازی هارلند و ولف در بلفاست، طرحی ریخت: به جای سرعت، کشتیهایی بسازند که با آسایش و تجملشان شناخته شوند. حاصل، سه خواهر بود: المپیک، تایتانیک و بریتانیک.
ساخت تایتانیک از ۳۱ مارس ۱۹۰۹ آغاز شد و کشتی در ۳۱ مه ۱۹۱۱ به آب انداخته شد. طول آن حدود ۲۶۹ متر و پهنایش حدود ۲۸ متر بود. طراح اصلی آن توماس اندروز بود و کشتی تالار غذاخوری عظیم، چهار آسانسور و استخر شنا داشت. وایت استار انگلیسی بود، اما به گفتهٔ NOAA، شرکت مادرش آمریکایی بود و جی. پی. مورگان سهامدار عمدهٔ آن.
چرا به تایتانیک «غرقنشدنی» میگفتند؟
تایتانیک به ۱۶ بخش تقسیم شده بود که درهایشان از روی پل فرماندهی بسته میشد تا اگر بدنه سوراخ شد، آب در چند بخش محدود بماند. سازندگان میگفتند کشتی با پر شدن چهار بخش هم شناور میماند. همین تبلیغها بود که لقب «غرقنشدنی» را بر سر زبانها انداخت.
اما این دیوارهها تا بالا بسته نبودند؛ آب میتوانست از سر هر دیواره به بخش بعدی سرریز کند. برخورد با کوه یخ دستکم پنج بخش جلو را باز کرد. مدتها تصور میشد یخ شکافی بلند در بدنه انداخته است، اما بررسی لاشه نشان داد آسیب بهصورت چند شکاف باریک و جدا شدن درز ورقهای بدنه بوده است. بعضی پژوهشگران با بررسی قطعات و اسناد کارخانه احتمال دادهاند کیفیت فولاد یا پرچها هم در غرق شدن نقش داشته؛ این فرضیه است، نه نتیجهٔ قطعی.
در شب ۱۴ آوریل ۱۹۱۲ دقیقاً چه گذشت؟
تایتانیک در ۱۰ آوریل ۱۹۱۲ از ساوتهمپتون انگلستان راهی نیویورک شد. شب چهارم سفر، هوا صاف و دریا آرام بود. ساعت ۱۱:۴۰ شب کشتی در جنوب کرانههای بزرگ نیوفاندلند به کوه یخ خورد. کمیسیون تحقیق بریتانیا بعدها علت فاجعه را برخورد با یخ بر اثر سرعت بیش از حد کشتی در منطقهای یخزده دانست.
آب ابتدا اتاق پست و جلوترین موتورخانه را پر کرد. به روایت بریتانیکا، حوالی ساعت یک بامداد آب به پای پلکان بزرگ رسیده بود و نزدیک ساعت دو، دماغهٔ کشتی کاملاً زیر آب بود. با بالا رفتن عقب کشتی، فشار بر میانهٔ بدنه آنقدر زیاد شد که تایتانیک میان دودکش سوم و چهارم دو نیم شد. ساعت ۲:۲۰ بامداد ۱۵ آوریل، یعنی حدود دو ساعت و چهل دقیقه پس از برخورد، آخرین بخش کشتی هم در اقیانوس فرو رفت.
منابع این پاسخ
چرا قایق نجات برای همه کافی نبود؟
تایتانیک ۲۰ قایق داشت: ۱۴ قایق نجات، ۲ قایق اضطراری و ۴ قایق تاشو، با ظرفیت کل ۱۱۷۸ نفر. در ۱۸ آوریل ۱۹۱۲ در مجلس عوام بریتانیا اعلام شد کشتی هنگام ترک کوئینزتاون ۲۲۰۸ نفر سرنشین داشته و مجوز حمل ۳۵۴۷ نفر را داشته است. با این حال تایتانیک قانون را زیر پا نگذاشته بود: جدول قایقهای نجات «هیئت بازرگانی» بریتانیا برای کشتیهای بالای ۱۰ هزار تن متوقف شده بود و تایتانیک حتی بیش از حداقل لازم قایق داشت.
مشکل فقط تعداد نبود. به گفتهٔ سازمان بینالمللی دریانوردی، در تایتانیک هیچ تمرین ترک کشتی برگزار نشده بود و بسیاری از خدمه نمیدانستند مسئول کدام قایقاند. کمیسیون بریتانیا برآورد کرد از کسانی که با قایق کشتی را ترک کردند، بهطور میانگین فقط حدود ۳۶ نفر در هر قایق نشسته بودند؛ در حالی که بیشتر قایقها برای ۶۵ نفر ساخته شده بودند.
منابع این پاسخ
چند نفر نجات یافتند و چه کسی به کمکشان آمد؟
شمار دقیق قربانیان روشن نیست، چون فهرستهای آن زمان با هم نمیخوانند. منابع رسمی از «بیش از ۱۵۰۰» کشته سخن میگویند؛ سازمان بینالمللی دریانوردی عدد ۱۵۰۳ را آورده است. کمیسیون بریتانیا شمار نجاتیافتگان را ۷۱۲ نفر دانست و فهرست مسافران کارپاتیا در آرشیو ملی آمریکا نام ۷۰۶ نفر را دارد. بخت زنده ماندن یکسان نبود: به روایت بریتانیکا، حدود ۶۲ درصد مسافران درجهیک زنده ماندند، اما از مسافران درجهسه فقط حدود ۲۵ درصد، و بیش از سهچهارم خدمه جان باختند.
کارپاتیا ۵۸ مایل راه آمد و تنها کشتیای بود که سر رسید. کشتی «کالیفرنین» کمتر از ۲۰ مایل فاصله داشت و به خاطر یخ متوقف شده بود، اما بیسیمچیاش وقتی پیامهای کمک ارسال میشد سر کار نبود. کالیفرنین ساعت ۷:۳۰ صبح رسید؛ وقتی دیگر کسی برای نجات نمانده بود.
منابع این پاسخ
غرق تایتانیک چه قانونهایی را در دریا عوض کرد؟
دو سال پس از فاجعه، در ۱۹۱۴، کشورهای دریانورد در لندن نخستین کنوانسیون بینالمللی ایمنی جان افراد در دریا (سولاس) را تصویب کردند. نسخهٔ امروزی این پیمان هنوز مهمترین قانون ایمنی کشتیهای تجاری است و چند درس مستقیم تایتانیک را در خود دارد: کشتی مسافربری باید برای همهٔ سرنشینان قایق نجات و اضافه بر آن برای ۲۵ درصد قایق بادی داشته باشد، تمرین ترک کشتی هر هفته برگزار شود، کشتیها شبانهروز بیسیم امداد را بشنوند و در نزدیکی یخ، شبها آهسته بروند یا مسیر را عوض کنند.
دستاورد دیگر، گشت بینالمللی یخ بود. در باقیماندهٔ ۱۹۱۲ دو رزمناو نیروی دریایی آمریکا کرانههای نیوفاندلند را پاییدند، در ۱۹۱۳ دو کشتی «سرویس گارد درآمد» آمریکا جایشان را گرفتند و سولاس ۱۹۱۴ این گشت را رسمی کرد. گارد ساحلی آمریکا هنوز آن را اداره میکند و از ۱۹۴۶ به جای کشتی با هواپیما کوههای یخ را ردیابی میکند.
منابع این پاسخ
لاشهٔ تایتانیک کجاست و امروز چه وضعی دارد؟
لاشه در ۱ سپتامبر ۱۹۸۵ با همکاری رابرت بالارد از مؤسسهٔ اقیانوسشناسی وودز هول و ژانلویی میشل از مؤسسهٔ فرانسوی ایفرمر پیدا شد؛ نخستین تصویر، دیگهای بخار کشتی بود. تایتانیک در عمق حدود ۳۸۰۰ متر و به گفتهٔ NOAA حدود ۳۵۰ مایل دریایی دورتر از ساحل نیوفاندلند، در دو تکه آرمیده است. کنگرهٔ آمریکا در ۱۹۸۶ قانونی گذراند که لاشه را یادبود بینالمللی قربانیان میشناسد.
جمعبندی: تایتانیک قربانی یک کوه یخ بود، اما مرگ بیش از ۱۵۰۰ نفر حاصل قانون کهنه، قایق کم و خدمهٔ آموزشندیده هم بود؛ درسی که امروز در هر کشتی مسافربری اجرا میشود.
مطالعه مرتبط در هفت: کشتی واسا چرا غرق شد؟
منابع و بازبینی
- Britannica؛ Titanic
- NOAA؛ R.M.S. Titanic, History and Significance
- گارد ساحلی آمریکا؛ International Ice Patrol, About Us
- سازمان بینالمللی دریانوردی؛ Surviving disaster, the Titanic and SOLAS
- گزارش کمیسیون تحقیق بریتانیا (۱۹۱۲)؛ Saving and Rescue, Boats
- Hansard، مجلس عوام بریتانیا؛ Boat Accommodation (۱۸ آوریل ۱۹۱۲)
- آرشیو ملی آمریکا؛ They Said It Couldn't Sink
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ تاریخ · ۶ دقیقهجعبه سیاه هواپیما؛ هفت پرسش دربارهٔ جعبهای نارنجی که آخرین لحظههای پرواز را به خاطر میسپاردسال ۱۹۵۴، در ملبورن استرالیا، گروهی از کارشناسان دور میزی نشسته بودند تا دربارهٔ رازی حرف بزنند که…
- ۲ تاریخ · ۵ دقیقهترانزیستور؛ هفت پرسش دربارهٔ قطعهای که از یک تکه ژرمانیوم شروع شد و امروز میلیاردها بار در یک تراشه تکرار میشوددو روز پیش از کریسمس ۱۹۴۷، چند مدیر آزمایشگاههای بل دور میزی جمع شدند تا وسیلهای عجیب را…
- ۳ تاریخ · ۶ دقیقه«گشت شبانه» رامبراند؛ هفت پرسش دربارهٔ تابلویی که نه شبانه است و نه کاملسال ۱۹۷۵، مردی در موزهٔ رایکس آمستردام به سوی مشهورترین نقاشی هلند رفت و با چاقو دوازده بریدگی…
- ۴ اقتصاد · ۶ دقیقهجنون لاله؛ هفت پرسش دربارهٔ نخستین «حباب» مشهور تاریخ و افسانههایی که دورش ساخته شدشب جمعه ۶ فوریهٔ ۱۶۳۷، در میخانهٔ «منیسته بروِیلوفت» در آمستردام، بشکهسازی اهل هارلم به نام آندریس دِ…
- ۵ تاریخ · ۶ دقیقهشطرنج؛ هفت پرسش دربارهٔ بازیای که «شاه مات» را به زبان جهان برددر آوریل ۱۸۳۱، چند ده مهرهٔ کوچک عاجی در انجمن عتیقهشناسان اسکاتلند در ادینبرو به نمایش گذاشته شد.…
- ۶ تاریخ · ۶ دقیقهقهوه؛ هفت پرسش دربارهٔ دانهای که از خانقاههای یمن تا بازار بیمهٔ لندن سفر کردسال ۱۶۸۸، روزنامهٔ رسمی لندن آگهی کوچکی چاپ کرد: برای هر کس که خبری از پنج ساعت جیبی…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهارتش سفالین؛ هفت پرسش دربارهٔ سربازانی که کشاورزان هنگام کندن چاه از خاک بیرون آوردندبهار ۱۹۷۴، استان شانشی در شمال غرب چین گرفتار خشکسالی بود. یانگ ژیفا، کشاورزی از حومهٔ شهر شیان،…