حق وتو
«حق وتو» در شورای امنیت سازمان ملل به اختیار ویژه پنج عضو دائم برای جلوگیری از تصویب تصمیمهای غیرآییننامهای اشاره دارد. منشور سازمان ملل این امتیاز را در سازوکار رأیگیری شورای امنیت قرار داده است. چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و آمریکا اعضای دائم شورا هستند و رأی منفی هر یک از آنها میتواند قطعنامهای را که در غیر این صورت رأی کافی دارد متوقف کند. بااینحال، وتو بر همه نوع رأیگیری اعمال نمیشود: تصمیمهای آییننامهای با نه رأی مثبت تصویب میشوند و خودداری یک عضو دائم از رأی دادن نیز معادل وتو نیست. این ساختار هنگام تأسیس سازمان ملل در ۱۹۴۵ برای همراهکردن قدرتهای بزرگ طراحی شد، اما منتقدان آن را عامل بنبستهای امنیتی و تبعیض میان دولتها میدانند. حامیان حفظ این سازوکار بر ضرورت حضور قدرتهای بزرگ در ساختار امنیت جمعی تأکید میکنند. فهم حق وتو نیازمند شناخت قواعد رأی، تفاوت شورای امنیت و مجمع عمومی و اثر عملی آن بر بحرانهاست.

حق وتو دقیقاً چیست؟
در شورای امنیت سازمان ملل، پنج عضو دائم میتوانند با رأی منفی مانع تصویب تصمیمهای غیرآییننامهای شوند. این اختیار در ساختار منشور پیشبینی شده و مخصوص آن پنج دولت است. وتو به معنی قدرت لغو هر قانون یا تصمیم بینالمللی نیست و فقط در حوزه قواعد مشخص شورا عمل میکند.
منابع این پاسخ
کدام کشورها حق وتو دارند؟
چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا پنج عضو دائم شورای امنیتاند. این جایگاه به ترتیبات تأسیس سازمان ملل پس از جنگ جهانی دوم بازمیگردد. ده عضو منتخب و غیردائم شورا چنین حقی ندارند، هرچند رأی آنها برای رسیدن به حد نصاب لازم است.
منابع این پاسخ
برای تصویب قطعنامه چند رأی لازم است؟
برای تصویب تصمیمهای شورای امنیت دستکم نه رأی مثبت لازم است. در موضوعات غیرآییننامهای، رأی منفی هر عضو دائم میتواند مانع تصویب شود. بنابراین حتی چهارده رأی مثبت در برابر یک رأی منفی عضو دائم ممکن است کافی نباشد. ثبت نوع رأی و موضوع اهمیت حقوقی دارد.
منابع این پاسخ
آیا رأی ممتنع عضو دائم هم وتو حساب میشود؟
خیر. اگر عضو دائم از رأی دادن خودداری کند، تصمیم غیرآییننامهای همچنان میتواند با نه رأی مثبت و نبود وتوی منفی تصویب شود. این تفاوت یکی از نکات اصلی در فهم نتیجه رأیگیریهای شورای امنیت است. رأی ممتنع را نباید بهطور خودکار نشانه حمایت سیاسی از متن قطعنامه دانست.
منابع این پاسخ
آیا حق وتو برای مسائل آییننامهای هم وجود دارد؟
خیر. مطابق ماده ۲۷ منشور، تصمیمهای آییننامهای با رأی مثبت نه عضو شورا تصویب میشوند و مشمول شرط عدم مخالفت اعضای دائم نیستند. تعیین اینکه یک موضوع آییننامهای است یا ماهوی، در برخی پروندهها خود محل بحث حقوقی و سیاسی بوده است.
منابع این پاسخ
چرا حق وتو به پنج قدرت داده شد؟
تدوینکنندگان منشور در ۱۹۴۵ میخواستند قدرتهای عمده آن زمان در نظام امنیت جمعی مشارکت کنند و تصمیمهای اساسی علیه مخالفت صریح آنان تصویب نشود. این سازش نهادی بقای مشارکت قدرتهای بزرگ را هدف میگرفت، اما نابرابری حقوق رأی را نیز در ساختار شورا تثبیت کرد.
منابع این پاسخ
چرا وتو بحثبرانگیز است و چه اصلاحاتی مطرح شده است؟
منتقدان میگویند وتو میتواند در بحرانهای انسانی مانع اقدام جمعی شود؛ مدافعان بر واقعیت قدرت و ضرورت اجماع در تصمیمهای امنیتی تأکید دارند. پیشنهادهایی برای محدودکردن استفاده از وتو، افزایش شفافیت و اصلاح ترکیب شورای امنیت مطرح شده است. تغییر رسمی منشور خود به روند سخت تصویب و پذیرش دولتها وابسته است.
مطالعه مرتبط: پروندههای هفت
منابع این پاسخ
منابع و بازبینی
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ جغرافیا · ۹ دقیقهبلغارستان چگونه کشوری است؟ از تمدنهای باستان تا زندگی امروزبلغارستان در جنوب شرقی اروپا و در بخش شرقی بالکان قرار دارد؛ کشوری با پایتخت صوفیه، ساحل دریای…
- ۲ جغرافیا · ۲ دقیقهبرونئی چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیبرونئی کشوری کوچک در جزیره بورنئو در جنوب شرقی آسیاست که از نظر مرزهای زمینی تقریباً بهطور کامل…
- ۳ جغرافیا · ۲ دقیقهگامبیا چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیگامبیا یکی از جالبترین شکلهای مرزی آفریقا را دارد: کشوری باریک و کشیده که دو سوی رود گامبیا…
- ۴ جغرافیا · ۲ دقیقهسان مارینو چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیسانمارینو کشوری مستقل در قلب شبهجزیره ایتالیاست که تمام مرزهای زمینیاش با ایتالیا مشترک است. این جمهوری کوچک،…
- ۵ جغرافیا · ۲ دقیقهواتیکان چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیواتیکان شگفتانگیزترین نمونه یک کشور درون کشور دیگر است. این دولتشهر بسیار کوچک کاملاً در داخل شهر رم،…
- ۶ جغرافیا · ۲ دقیقهبوروندی چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیبوروندی کشوری کوچک در منطقه دریاچههای بزرگ شرق آفریقاست. روی نقشه، میان رواندا، تانزانیا و جمهوری دموکراتیک کنگو…
- ۷ جغرافیا · ۲ دقیقهماداگاسکار چگونه کشوری است؟ هفت پرسش درباره مرزها، تاریخ و زندگیماداگاسکار از نظر جغرافیایی نقطه مقابل کشورهای محصور در خشکی است. این کشور جزیرهای بزرگ در اقیانوس هند،…