شورای نوردیک؛ هفت پرسش دربارهٔ کهنترین همکاری منطقهای شمال اروپا
روز سهشنبه ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، رهبران کشورهای نوردیک در کپنهاگ با ولودیمیر زلنسکی دیدار کردند و اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد، بر اصل «هیچ تصمیمی دربارهٔ اروپا بدون اروپا» تأکید کرد. برای فهم چنین نشستی باید «همکاری نوردیک» را شناخت: شبکهای از نهادها و پیمانها میان دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد که هستهٔ رسمی آن شورای نوردیک است. این همکاری از کهنترین همکاریهای منطقهای جهان است؛ از گذرنامهنداشتن شهروندان در سفر میان این کشورها تا هماهنگی در سیاست خارجی و امنیت. در این مطلب با هفت پرسش، ساختار، تاریخچه، دستاوردها و محدودیتهای آن را مرور میکنیم.
- تأسیس۱۹۵۲۷۴ سال پیش
- مقرکپنهاگ
- کارکنان۳۰۰نفر
شناسنامهٔ شورای نوردیک
Nordic Council
- نوع
- سازمان بینالمللی، قلمرو سیاسی
- تأسیس
- ۱۶ مارس ۱۹۵۲
- مقر
- کپنهاگ
- کشور
- سرزمینهای شمالی
- کارکنان
- ۳۰۰
- وبگاه
- norden.org
توضیحات و منابع
این مشخصات خودکار از ویکیداده (پایگاه دادهٔ آزاد) گرفته و ماهی یک بار تازه میشود. مقالهٔ ویکیپدیای فارسی
تصویر: ویکیانبار، با مجوز آزاد.
شورای نوردیک چیست و چه کسانی عضو آن هستند؟
شورای نوردیک (Nordic Council) نهاد رسمی همکاری میانپارلمانی کشورهای نوردیک است. پنج کشور مستقل دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد عضو کامل آناند و سه سرزمین خودگردان، یعنی جزایر فارو، گرینلند و اولاند، نیز در هیئتهای دانمارک و فنلاند نماینده دارند.
شورا ۸۷ عضو دارد که همگی نمایندهٔ پارلمان کشور یا سرزمین خود هستند و پارلمانها آنها را برمیگزینند؛ ترکیب هر هیئت هم بازتاب وزن احزاب در همان پارلمان است. نشست عادی سالانه در مهر و آبان (اکتبر و نوامبر) برگزار میشود و معمولاً یک نشست موضوعی دیگر هم در بهار دارد. دبیرخانهٔ شورا و شورای وزیران در کپنهاگ است.
همکاری نوردیک چگونه و چرا پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت؟
پس از جنگ جهانی دوم، کشورهای اسکاندیناوی ایدهٔ یک «اتحاد دفاعی اسکاندیناوی» را دنبال کردند، اما این طرح شکست خورد و دانمارک، نروژ و ایسلند در شمار بنیانگذاران ناتو قرار گرفتند. تلاش برای اتحادیهٔ گمرکی هم به نتیجه نرسید.
در این فضا، هانس هدتوفت، نخستوزیر دانمارک، در ۱۳ اوت ۱۹۵۱ پیشنهاد یک نهاد مشورتی میانپارلمانی را مطرح کرد. دانمارک، ایسلند، نروژ و سوئد در مارس ۱۹۵۲ در کپنهاگ با آن موافقت کردند و نخستین نشست شورا در ۱۳ فوریهٔ ۱۹۵۳ در پارلمان دانمارک برگزار شد. فنلاند بهدلیل ملاحظات رابطه با اتحاد شوروی دیرتر، در ۱۹۵۵، به شورا پیوست. طرح بلندپروازانهٔ همکاری اقتصادی کامل موسوم به «نوردک» نیز در ۱۹۷۰ با عقبنشینی فنلاند کنار گذاشته شد.
منابع این پاسخ
شورای نوردیک با شورای وزیران نوردیک چه فرقی دارد و تصمیمها چگونه اجرا میشود؟
همکاری نوردیک دو ستون اصلی دارد. شورای نوردیک نهاد پارلمانی است و شورای وزیران نوردیک (Nordic Council of Ministers) که در ۱۹۷۱ تأسیس شد، نهاد میاندولتی است. مسئولیت نهایی شورای وزیران با نخستوزیران است، اما کار روزمره معمولاً به وزیران همکاری نوردیک سپرده میشود؛ در سوئد امروز این مسئولیت با وزیر امور اتحادیهٔ اروپا، یسیکا روزنکرانتس، است.
چارچوب حقوقی هر دو را پیمان هلسینکی تعیین میکند که ۲۳ مارس ۱۹۶۲ امضا شد، از ۱ ژوئیهٔ همان سال اجرایی شد و چند بار اصلاح شده است. نکتهٔ مهم این است که شورای نوردیک بهتنهایی قدرت قانونگذاری ندارد؛ توصیهها و تصمیمها باید در هر کشور از مسیر پارلمان و دولت ملی اجرا شوند.
همکاری نوردیک چه دستاوردهای ملموسی برای شهروندان داشته است؟
شناختهشدهترین دستاورد، اتحادیهٔ گذرنامهٔ نوردیک است. در ۱۹۵۲ نیاز به گذرنامه برای سفر شهروندان دانمارک، فنلاند، نروژ و سوئد میان این کشورها برداشته شد؛ در ۱۹۵۴ حق اقامت و کار بدون مجوز اقامت افزوده شد و از ۱۹۵۸ کنترل گذرنامه در مرزهای داخلی حذف شد. ایسلند در ۱۹۶۶ به این ترتیبات پیوست.
بازار کار مشترک نوردیک از ۱۹۵۴ و کنوانسیون تأمین اجتماعی از ۱۹۵۵ نیز جابهجایی کار و زندگی را آسان کرد. بر پایهٔ کنوانسیون زبان نوردیک (۱۹۸۷)، شهروندان میتوانند در ادارات، بیمارستانها و پلیس کشور نوردیک دیگر به زبان خود صحبت کنند بیآنکه هزینهٔ ترجمه بپردازند.
منابع این پاسخ
آیا همکاری نوردیک شامل دفاع و امنیت هم میشود؟
شورای نوردیک خود در همکاری نظامی نقشی ندارد. همکاری دفاعی در ساختاری جداگانه به نام نوردفکو (NORDEFCO) انجام میشود که وزارتخانههای دفاع و نیروهای مسلح دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد را به هم پیوند میدهد و طبق معرفی رسمی خود، با تقویت بازدارندگی و دفاع منطقهٔ نوردیک به دفاع جمعی ناتو کمک میکند.
این تحول تازه است: تا چند سال پیش فنلاند و سوئد سیاست عدم تعهد نظامی داشتند، اما پس از حملهٔ گستردهٔ روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲، فنلاند در ۲۰۲۳ و سوئد در ۲۰۲۴ به ناتو پیوستند. اکنون هر پنج کشور نوردیک عضو ناتو هستند و همین امر هماهنگی امنیتی آنها، از جمله در حمایت از اوکراین، را آسانتر کرده است.
منابع این پاسخ
همکاری نوردیک با اتحادیهٔ اروپا و همسایگان بالتیک چه نسبتی دارد؟
کشورهای نوردیک در رابطه با اروپا مسیرهای متفاوتی رفتهاند: دانمارک از ۱۹۷۳ و فنلاند و سوئد از ۱۹۹۵ عضو اتحادیهٔ اروپا هستند، اما نروژ و ایسلند بیرون ماندهاند و از طریق منطقهٔ اقتصادی اروپا با بازار مشترک پیوند دارند. با پیوستن به شنگن در ۲۰۰۱ نیز بخشی از کارکرد اتحادیهٔ گذرنامه در چارچوب اروپایی ادغام شد.
این همپوشانی باعث شده برخی وظایف اولیهٔ شورای نوردیک کمرنگ شود و همکاری نوردیک فقط تا جایی پیش برود که با حقوق اتحادیه سازگار باشد. در عوض، پس از فروپاشی شوروی، همکاری با کشورهای بالتیک گسترش یافت و شورای وزیران نوردیک در استونی، لتونی و لیتوانی و نیز ایالت شلزویگ-هولشتاین آلمان دفتر دارد.
نشستهایی مانند دیدار کپنهاگ چه نسبتی با شورای نوردیک دارند و چه چیزی هنوز روشن نیست؟
همهٔ دیدارهای رهبران نوردیک الزاماً نشست شورای نوردیک نیستند. بنا بر گزارش رونما، نشست ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ کپنهاگ به میزبانی دولت دانمارک و با ریاست مته فردریکسن برگزار شد؛ یعنی دیداری میاندولتی بود، نه جلسهٔ پارلمانی شورا. در گزارشهای موجود، بیانیهٔ رسمی تازه یا تعهد مشخصی از سوی سوئد دیده نشد.
در سطح راهبردی، نخستوزیران نوردیک در ۲۰۱۹ چشماندازی تصویب کردند که منطقه تا ۲۰۳۰ «پایدارترین و یکپارچهترین منطقهٔ جهان» شود. اینکه همکاری نوردیک در عمل تا کجا از اقتصاد و رفاه به حوزهٔ امنیت گسترش یابد، و اثر مواضع مشترک این کشورها بر مذاکرات صلح اوکراین چه خواهد بود، هنوز روشن نیست.
جمعبندی: همکاری نوردیک بیش از هفت دهه است که بدون نهاد فراملی قانونگذار، با اتکا به پیمانها و اجرای ملی، زندگی روزمرهٔ شهروندان شمال اروپا را به هم نزدیک کرده و امروز با عضویت همه در ناتو، بعد امنیتی پررنگتری یافته است.
پیوندهای مرتبط
شورای نوردیک در خبرهای رونما
منابع و بازبینی
- ویکیپدیای انگلیسی؛ Nordic Council (با ارجاع به منابع رسمی norden.org)
- ویکیپدیای انگلیسی؛ Nordic Council، بخش تاریخچه
- ویکیپدیای انگلیسی؛ Helsinki Treaty
- دولت سوئد (Regeringen.se)؛ Nordiska frågor
- ویکیپدیای انگلیسی؛ Nordic Passport Union (با ارجاع به متن پیمانها در مجموعهٔ معاهدات سازمان ملل)
- وبسایت رسمی NORDEFCO؛ Nordic Defence Cooperation
- ویکیپدیای انگلیسی؛ Nordic Council، بخش همکاری با همسایگان
- رونما؛ کریسترسون در نشست کپنهاگ با زلنسکی: «هیچ تصمیمی دربارهٔ اروپا بدون اروپا»
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ سازمانها و نهادها · ۱ دقیقهاداره فدرال هوانوردی آمریکا (FAA) چیست؟ هفت پرسش درباره نهادی که آسمان آمریکا را اداره میکنداداره فدرال هوانوردی آمریکا (Federal Aviation Administration یا FAA) نهادی است که آسمان غیرنظامی ایالات متحده را مدیریت…
- ۲ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهانویدیا چیست؟ هفت پرسش درباره شرکتی که به موتور تراشهای هوش مصنوعی تبدیل شدانویدیا (NVIDIA Corporation) شرکت فناوری آمریکایی با دفتر مرکزی در سانتا کلارای کالیفرنیاست که با تراشههای گرافیکی بازیهای…
- ۳ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهحزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) چیست؟ هفت پرسش دربارهٔ پیدایش، مواضع و جایگاه امروز آن«آلترناتیو برای آلمان» یا AfD (افدی) حزبی است که در کمتر از یک دهه از گروهی کوچک در…
- ۴ سازمانها و نهادها · ۵ دقیقهآسترازنکا چیست؟ هفت پرسش درباره غول داروسازی سوئدی–بریتانیاییآسترازنکا (AstraZeneca) یکی از بزرگترین شرکتهای داروسازی و زیستفناوری جهان است؛ شرکتی با ریشههای سوئدی و بریتانیایی که…
- ۵ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهپیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا (TAC) چیست؟ هفت پرسشپیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا (TAC) از اسناد پایه نظم منطقهای جنوب شرق آسیاست که…
- ۶ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهفرانکوفونی چیست؟ هفت پرسش درباره سازمان بینالمللی کشورهای فرانسهزبانسازمان بینالمللی فرانکوفونی (OIF) نهادی میاندولتی است که دولتها و حکومتهایی را گرد هم میآورد که پیوندی تاریخی…
- ۷ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهآسهآن چیست؟ هفت پرسش درباره اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیاآسهآن، یا اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا، مهمترین سازمان منطقهای جنوب شرق آسیاست که از ۱۹۶۷ تاکنون از…