ابولا چیست؟ هفت پرسش درباره بیماری مرگبار و ویروس باندیبوگیو
ابولا (Ebola disease) بیماری ویروسی شدید و اغلب کشندهای در انسان است که نخستین بار در ۱۹۷۶ در آفریقای مرکزی و شرقی شناخته شد. چند ویروس از یک خانواده میتوانند آن را ایجاد کنند و همین تنوع، پاسخ پزشکی را پیچیده میکند: برای یکی از آنها واکسن و درمان تأییدشده وجود دارد، اما برای بقیه نه. شیوع گسترده سال ۲۰۲۶ در جمهوری دموکراتیک کنگو که عامل آن ویروس «باندیبوگیو» است، این بیماری را دوباره به صدر خبرها آورده است. این مدخل در هفت پرسش توضیح میدهد ابولا چیست، چگونه منتقل میشود، گونه باندیبوگیو چه تفاوتی دارد، تجربه شیوع غرب آفریقا چه آموخت و درباره وضعیت کنونی چه میدانیم و چه نمیدانیم.
- تأسیس۱۹۴۵۸۱ سال پیش
- مقرلیسبون
شناسنامهٔ ابولا
A Bola · روزنامه ورزشی روزانه پرتغالی
- نوع
- نشریه
- تأسیس
- ۱۹۴۵
- مقر
- لیسبون
- کشور
- پرتغال
- وبگاه
- abola.pt
توضیحات و منابع
این مشخصات خودکار از ویکیداده (پایگاه دادهٔ آزاد) گرفته و ماهی یک بار تازه میشود. مقالهٔ ویکیپدیای فارسی
ابولا دقیقاً چیست و چه ویروسهایی آن را ایجاد میکنند؟
به گفته سازمان جهانی بهداشت، ابولا بیماری نادر اما شدیدی است که اغلب به مرگ میانجامد و عامل آن ویروسهای سرده «ارتوابولاویروس» از خانواده فیلوویریدهاند. تاکنون شش گونه از این سرده شناسایی شده که سه گونه آنها شیوعهای بزرگ ایجاد کردهاند: «ویروس ابولا» (که پیشتر ابولای زئیر نامیده میشد)، «ویروس سودان» و «ویروس باندیبوگیو». هر کدام بیماریای با نام خاص خود ایجاد میکند، اما چون علائم بالینی آنها شبیه است، همگی زیر عنوان کلی «بیماری ابولا» قرار میگیرند. میانگین نرخ کشندگی ابولا حدود ۵۰ درصد است، ولی در شیوعهای گذشته از ۲۵ تا ۹۰ درصد متغیر بوده است.
منابع: سازمان جهانی بهداشت، برگه اطلاعات «Ebola disease»؛ ویکیپدیای انگلیسی، مدخل Bundibugyo ebolavirus و منابع آن
ابهام: نرخ کشندگی به گونه ویروس، کیفیت مراقبت و شیوه شمارش موارد بستگی دارد و رقم واحدی برای همه شیوعها نیست.
ابولا از کجا آمد و نامش را از کجا گرفت؟
ابولا نخستین بار در ۱۹۷۶ در دو شیوع همزمان شناخته شد: یکی در نزارا در جنوب سودان کنونی که عامل آن ویروس سودان بود، و دیگری در یامبوکو در جمهوری دموکراتیک کنگو کنونی. روستای یامبوکو نزدیک رود ابولا قرار داشت و بیماری نام خود را از همین رود گرفت. سازمان جهانی بهداشت خفاشهای میوهخوار خانواده Pteropodidae را میزبان طبیعی احتمالی این ویروسها میداند. ویروس زمانی وارد جمعیت انسانی میشود که فرد با خون، ترشحات یا اندامهای حیوانات آلوده، مانند خفاش، شامپانزه، گوریل، میمون، آنتلوپ جنگلی یا جوجهتیغی بیمار یا مرده، تماس نزدیک پیدا کند.
منابع: سازمان جهانی بهداشت، برگه اطلاعات «Ebola disease»
ابهام: میزبان طبیعی ویروس باندیبوگیو هنوز بهطور قطعی شناسایی نشده و نقش خفاشها برای این گونه فرضیهای مبتنی بر شواهد غیرمستقیم است.
ابولا چگونه از فردی به فرد دیگر منتقل میشود و چه علائمی دارد؟
انتقال انسان به انسان از راه تماس مستقیم پوست آسیبدیده یا غشاهای مخاطی با خون و مایعات بدن فرد بیمار یا فوتشده، یا با اشیا و سطوح آلوده به این مایعات رخ میدهد. طبق سازمان جهانی بهداشت، افراد پیش از بروز علائم بیماری را منتقل نمیکنند. کارکنان درمانی و شرکتکنندگان در مراسم تدفینی که با بدن متوفی تماس دارند، در معرض خطر بیشتریاند. دوره نهفتگی ۲ تا ۲۱ روز است. علائم با تب، خستگی، درد عضلانی، سردرد و گلودرد آغاز میشود و سپس استفراغ، اسهال، درد شکم، بثورات پوستی و اختلال کار کلیه و کبد پدیدار میشود. برخلاف تصور رایج، خونریزی علامت همیشگی نیست و معمولاً دیرتر رخ میدهد.
ویروس باندیبوگیو چیست و چه تفاوتی با ویروس ابولای رایج دارد؟
ویروس باندیبوگیو (BDBV) نام خود را از منطقه باندیبوگیو در غرب اوگاندا گرفته است؛ جایی که در اوت ۲۰۰۷ شیوعی آغاز شد و مرکز کنترل بیماری آمریکا در نوامبر همان سال وجود گونهای تازه از ابولاویروس را تأیید کرد. شیوع دوم در ۲۰۱۲ در شمال شرقی کنگو رخ داد و شیوع سوم در مه ۲۰۲۶ در همین کشور اعلام شد. علائم آن مشابه دیگر گونههاست، اما گزارشهای بالینی منتشرشده درباره شیوع ۲۰۲۶ نشان میدهد خونریزی تنها در حدود ۱۰ درصد بیماران دیده شده است. این ویژگی تشخیص بالینی را دشوارتر میکند و احتمال جداسازی بهموقع بیماران را کاهش میدهد. مطالعات آزمایشگاهی نیز از تکثیر کندتر آن نسبت به ویروس ابولا حکایت دارند.
منابع: ویکیپدیای انگلیسی، مدخل Bundibugyo ebolavirus و منابع آن؛ سازمان جهانی بهداشت، برگه اطلاعات «Ebola disease»
ابهام: دادههای مولکولی و بالینی درباره این گونه نسبت به ویروس ابولای زئیر بسیار محدودتر است و برخی یافتهها از مطالعات آزمایشگاهی یا گزارشهای اولیهاند.
آیا واکسن یا درمانی برای ابولا وجود دارد؟
پاسخ به گونه ویروس بستگی دارد. سازمان جهانی بهداشت میگوید واکسنها و درمانهای تأییدشده فقط برای «ویروس ابولا» وجود دارند: دو واکسن Ervebo (شرکت مرک) و رژیم Zabdeno و Mvabea (شرکت یانسن) تأیید شدهاند و برای درمان، دو آنتیبادی تکدودمانی mAb114 (انسووماب) و REGN-EB3 (اینمازب) بهشدت توصیه میشوند. واکسن Ervebo که با نام rVSV-ZEBOV در شیوع غرب آفریقا آزمایش شد، در ۲۰۱۹ تأییدیه رسمی گرفت. اما برای بیماری ناشی از ویروس سودان یا باندیبوگیو هنوز واکسن یا درمان تأییدشدهای وجود ندارد و محصولات نامزد در دست توسعهاند. در این شرایط، «مراقبت حمایتی بهینه» شامل جبران مایعات و درمان علائم، مهمترین ابزار افزایش بقاست.
منابع: سازمان جهانی بهداشت، برگه اطلاعات «Ebola disease»؛ ویکیپدیای انگلیسی، مدخل Western African Ebola epidemic و منابع آن
شیوع ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ غرب آفریقا چه درسهایی داشت؟
شیوع غرب آفریقا که عامل آن ویروس ابولای زئیر بود، گستردهترین شیوع ثبتشده این بیماری است. نخستین موارد در دسامبر ۲۰۱۳ در گینه ثبت شد و بیماری به لیبریا و سیرالئون رسید. تا پایان آن، حدود ۲۸٬۶۰۰ نفر مبتلا شدند و بیش از ۱۱٬۳۰۰ نفر جان باختند. سازمان جهانی بهداشت در ۸ اوت ۲۰۱۴ آن را «وضعیت اضطراری بهداشت عمومی با نگرانی بینالمللی» اعلام کرد. فقر شدید، نظامهای سلامت ضعیف، بیاعتمادی به دولت پس از سالها جنگ، رسیدن بیماری به شهرهای پرجمعیت و آیینهای تدفینی همراه با شستوشوی پیکر، از عوامل گسترش آن شمرده شدند. واکنش دیرهنگام سازمان جهانی بهداشت نیز بهطور گسترده نقد شد و این سازمان بعدها به کاستیهای جدی اعتراف کرد.
منابع: ویکیپدیای انگلیسی، مدخل Western African Ebola epidemic و منابع آن
ابهام: سازمان جهانی بهداشت معتقد بود آمار رسمی شمار واقعی مبتلایان را کمتر از واقعیت نشان میدهد.
درباره شیوع کنونی ابولا در کنگو چه میدانیم و چه نمیدانیم؟
شیوع ناشی از ویروس باندیبوگیو در میانه مه ۲۰۲۶ در کنگو اعلام شد و سازمان جهانی بهداشت دو روز بعد آن را وضعیت اضطراری بهداشت عمومی با نگرانی بینالمللی دانست. به گزارش رونما به نقل از وزارت بهداشت کنگو، تا ۱۱ نوامبر ۱۱٬۰۴۲ مورد تأییدشده و ۵٬۳۸۷ مرگ ثبت شده و هشت استان از ۲۶ استان کشور درگیرند؛ ایتوری و کیووی شمالی، مناطقی درگیر با نزاع مسلحانه و آوارگی، کانونهای اصلیاند. موارد مرتبط در کنیا، اوگاندا و نیجریه نیز گزارش شده است. مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماریها در ۱۰ نوامبر خطر برای عموم ساکنان اتحادیه اروپا را «بسیار پایین» ارزیابی کرد. این شیوع اکنون دومین شیوع بزرگ ابولا در جهان است.
منابع: رونما، «ابولا در کنگو از ۱۱ هزار مورد گذشت»؛ ویکیپدیای انگلیسی، مدخل Bundibugyo ebolavirus و منابع آن
ابهام: آمار منابع مختلف به دلیل فاصله زمانی گزارشدهی و بازبینی پروندهها تفاوت دارد (برای نمونه ECDC تا ۸ نوامبر ۱۰٬۹۹۰ مورد و ۵٬۳۵۴ مرگ ثبت کرده بود)؛ روند آینده شیوع و زمان مهار آن نامعلوم است.
پیوندهای مرتبط
ابولا در خبرهای رونما
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ سازمانها و نهادها · ۱ دقیقهاداره فدرال هوانوردی آمریکا (FAA) چیست؟ هفت پرسش درباره نهادی که آسمان آمریکا را اداره میکنداداره فدرال هوانوردی آمریکا (Federal Aviation Administration یا FAA) نهادی است که آسمان غیرنظامی ایالات متحده را مدیریت…
- ۲ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهانویدیا چیست؟ هفت پرسش درباره شرکتی که به موتور تراشهای هوش مصنوعی تبدیل شدانویدیا (NVIDIA Corporation) شرکت فناوری آمریکایی با دفتر مرکزی در سانتا کلارای کالیفرنیاست که با تراشههای گرافیکی بازیهای…
- ۳ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهحزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) چیست؟ هفت پرسش دربارهٔ پیدایش، مواضع و جایگاه امروز آن«آلترناتیو برای آلمان» یا AfD (افدی) حزبی است که در کمتر از یک دهه از گروهی کوچک در…
- ۴ سازمانها و نهادها · ۵ دقیقهآسترازنکا چیست؟ هفت پرسش درباره غول داروسازی سوئدی–بریتانیاییآسترازنکا (AstraZeneca) یکی از بزرگترین شرکتهای داروسازی و زیستفناوری جهان است؛ شرکتی با ریشههای سوئدی و بریتانیایی که…
- ۵ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهپیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا (TAC) چیست؟ هفت پرسشپیمان دوستی و همکاری در جنوب شرق آسیا (TAC) از اسناد پایه نظم منطقهای جنوب شرق آسیاست که…
- ۶ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهفرانکوفونی چیست؟ هفت پرسش درباره سازمان بینالمللی کشورهای فرانسهزبانسازمان بینالمللی فرانکوفونی (OIF) نهادی میاندولتی است که دولتها و حکومتهایی را گرد هم میآورد که پیوندی تاریخی…
- ۷ سازمانها و نهادها · ۶ دقیقهآسهآن چیست؟ هفت پرسش درباره اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیاآسهآن، یا اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا، مهمترین سازمان منطقهای جنوب شرق آسیاست که از ۱۹۶۷ تاکنون از…