«دختری با گوشوارهٔ مروارید»؛ هفت پرسش دربارهٔ تابلویی که با دو گیلدر خریده شد
فوریهٔ ۲۰۱۸، مشهورترین تابلوی موزهٔ موریتسهاوس در لاهه از دیوار همیشگیاش پایین آمد و به یک کارگاه شیشهای در دل موزه رفت. تا دو هفته، بازدیدکنندگان از پشت شیشه تماشا میکردند که گروهی بینالمللی از دانشمندان و مرمتگران، با اسکنر، میکروسکوپ و تصویربرداری فروسرخ، روی چهرهٔ دختری کار میکنند که بیش از ۳۵۰ سال پیش، یوهانس ورمیر در شهر دلفت کشیده بود. پرسش آنها ساده بود: ورمیر این تابلو را چگونه و با چه موادی نقاشی کرده است؟ پاسخها، که در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، نشان داد حتی معروفترین چهرهها هم هنوز میتوانند ما را غافلگیر کنند. در این مطلب، با هفت پرسش، از هویت این دختر و راز مرواریدش تا حراج دو گیلدری و پژوهشهای تازه، این تابلو را از نزدیک میبینیم.

این تابلو کجاست و دقیقاً چه چیزی را نشان میدهد؟
«دختری با گوشوارهٔ مروارید» نقاشی رنگ روغن روی بوم، اثر یوهانس ورمیر (۱۶۳۲ تا ۱۶۷۵)، نقاش هلندی اهل دلفت است. به نوشتهٔ موزهٔ موریتسهاوس، این اثر حدود سال ۱۶۶۵ کشیده شده و ابعادش فقط ۴۴٫۵ در ۳۹ سانتیمتر است.
تابلو دختری را نشان میدهد که از روی شانه به بیننده نگاه میکند. او ژاکتی زرد، یقهای سفید و دستاری آبی و زرد به سر دارد و مروارید درشتی از گوشش آویزان است. نور از سمت چپ بر چهره، لبهای مرطوب و مروارید میتابد. ورمیر امضای خود را به شکل IVMeer در گوشهٔ بالا و چپ تابلو گذاشته است. این اثر امروز در موزهٔ موریتسهاوس شهر لاهه نگهداری میشود.
منابع این پاسخ
دختر این تابلو چه کسی بود؟
هیچکس نمیداند. موزهٔ موریتسهاوس تأکید میکند که این اثر پرتره نیست، بلکه یک «ترونی» است. ترونی در نقاشی هلندی قرن هفدهم به چهرهای خیالی گفته میشد که یک تیپ یا شخصیت را نشان میداد، نه فردی مشخص را. در اینجا، این تیپ دختری با لباسی غریب، دستاری شرقی و مرواریدی بزرگ است.
شاید دختری واقعی برای این تابلو مدل شده باشد، اما در چهرهاش خال، جای زخم یا ککومکی دیده نمیشود و نام او در هیچ سندی ثبت نشده است. داستان مشهور «گریت»، خدمتکار جوان خانهٔ ورمیر، ساختهٔ تریسی شوالیه در رمانی است که در سال ۱۹۹۹ منتشر شد. خود ناشر یادآوری میکند که دربارهٔ هویت افراد نقاشیهای ورمیر هیچ اطلاعی در دست نیست. پس این روایت را باید داستان دانست، نه تاریخ.
منابع این پاسخ
آیا گوشوارهٔ او واقعاً مروارید است؟
احتمالاً نه. به نوشتهٔ موریتسهاوس، این مروارید بزرگتر از آن است که واقعی باشد. شاید دختر قطرهای شیشهای به گوش داشته که با لاک، درخششی مات پیدا کرده است. این هم ممکن است که مروارید فقط زادهٔ خیال ورمیر بوده باشد. مروارید، چه واقعی و چه بدلی، از حدود ۱۶۵۰ تا ۱۶۸۰ مد روز بود و در آثار نقاشانی مانند فرانس فان میریس و خرارد تر بورخ هم دیده میشود.
بررسیهای میکروسکوپی نکتهٔ جالبتری را نشان داد. به گفتهٔ موزه، این مروارید یک توهم است. ورمیر آن را فقط با چند ضربهٔ شفاف و مات از رنگ سفید ساخته است و در نمایشگاه «این دختر کیست؟» توضیح داده میشود که این گوشواره فقط با دو ضربهٔ قلممو کشیده شده است. حتی قلابی که مروارید باید با آن از گوش آویزان شود، در تابلو وجود ندارد. چشم بیننده بقیه را خودش کامل میکند.
منابع این پاسخ
تابلویی که امروز بیهمتاست، چگونه با دو گیلدر فروخته شد؟
دویست سال نخست زندگی این تابلو تقریباً در تاریکی است. موزه احتمال میدهد که نخستین مالک آن پیتر فان رایفن، حامی ورمیر در دلفت، بوده باشد، اما این موضوع قطعی نیست. در سال ۱۸۸۱، تابلویی کثیف و آسیبدیده در یک حراجی در لاهه عرضه شد. دو همسایه و دوست، ویکتور د اشتورس، مقام فرهنگی بانفوذ، و آرنولدوس آندریس د تومبه، مجموعهدار هنری، آن را دیدند و توافق کردند در حراج با هم رقابت نکنند.
به این ترتیب، د تومبه تابلو را به قیمت دو گیلدر و ۳۰ سنت کارمزد خرید. موزه این مبلغ را امروز حدود ۳۰ یورو تخمین میزند. پس از تمیزکاری، امضای ورمیر آشکار شد. د تومبه در ۱۶ دسامبر ۱۹۰۲ درگذشت و با وصیتنامهای پنهانی، دوازده تابلو، از جمله همین اثر، را به موریتسهاوس بخشید. تابلو از سال ۱۹۰۳ در مالکیت این موزه است.
منابع این پاسخ
پژوهش «دختر زیر نورافکن» چه رازهایی را آشکار کرد؟
در فوریه و مارس ۲۰۱۸، تیمی به سرپرستی آبی فاندیویر، مرمتگر موریتسهاوس، تابلو را با روشهای غیرتهاجمی، مانند اسکن فلورسانس پرتو ایکس، تصویربرداری فروسرخ و میکروسکوپ سهبعدی، بررسی کرد. یکی از شگفتانگیزترین یافتهها این بود که پسزمینهٔ سیاه در اصل پردهٔ سبزی با چینهای مورب بوده است. رنگ سبز شفاف این پرده در گذر قرنها دچار تغییر فیزیکی و شیمیایی شده و از دیده پنهان مانده است.
کشف دوم مژهها بود. دختر همیشه بیمژه به نظر میرسید، اما اسکنها نشان دادند ورمیر موهای ریزی دور هر دو چشم کشیده است. پژوهشگران همچنین دریافتند ورمیر در حین کار، جای گوش، بالای دستار و پشت گردن را تغییر داده و تابلو را از پسزمینه به پیشزمینه ساخته است: اول پسزمینه و پوست، بعد ژاکت، یقه، دستار و در پایان مروارید.
منابع این پاسخ
رنگهای این تابلو از کجای جهان آمده بودند؟
این پژوهش برای نخستین بار پالت رنگ این تابلو را بهدقت نقشهبرداری کرد. این پالت شامل قرمز شنگرف و لاک قرمزی بود که از حشرهٔ قرمزدانه به دست میآمد، همراه با رنگهای خاکی، زرد سرب و قلع، آبیهای اولترامارین و نیل، سیاه زغال و استخوان، و دو نوع سفید سرب. به گفتهٔ موزه، مواد اولیهٔ این رنگها از مناطقی آمده بودند که امروز بخشی از مکزیک و آمریکای مرکزی، انگلستان و احتمالاً آسیا یا هند غربی هستند.
گرانترین رنگ، اولترامارین طبیعی بود که از سنگ نیمهقیمتی لاجورد در منطقهای که امروز افغانستان است تهیه میشد. به نوشتهٔ موریتسهاوس، این رنگدانه در قرن هفدهم از طلا گرانتر بود، اما ورمیر آن را با سخاوت در دستار و ژاکت به کار برد. پژوهشگران حدس میزنند او سنگ را پیش از آسیابکردن در دمای بالا حرارت داده است تا آبی شدیدتری به دست آورد.
منابع این پاسخ
چرا این تابلو اینقدر مشهور شد و کجا میتوان آن را دید؟
شهرت امروز تابلو تا حدی مدیون داستانهایی است که بر پایهٔ آن ساخته شد. رمان تریسی شوالیه به ۳۹ زبان ترجمه شد و در سال ۲۰۰۳ فیلمی به کارگردانی پیتر وبر، با بازی اسکارلت جوهانسون و کالین فرث، از آن ساخته شد. موریتسهاوس این اثر را دلیل اصلی سفر بسیاری از بازدیدکنندگان میداند و به همین سبب، آن را فقط در شرایط بسیار استثنایی امانت میدهد.
نمونههای این امانت عبارتاند از تور سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ در ژاپن و آمریکا، با ۲٫۲ میلیون بازدیدکننده؛ نمایش در ریکز موزهٔ آمستردام از ۱۰ فوریه تا ۳۰ مارس ۲۰۲۳؛ و امانت به موزهٔ هنر ناکانوشیمای اوساکا هنگام تعطیلی موقت موریتسهاوس در اوت و سپتامبر ۲۰۲۶.
جمعبندی: این تابلو چهرهٔ کسی نیست که بشناسیم؛ نمایشی از نور، مهارت و رنگهایی است که از سراسر جهان رسیده بودند.
مطالعه مرتبط در هفت: تابلوی «جیغ» مونک؛ هفت پرسش دربارهٔ مشهورترین تصویر اضطراب در جهان
منابع این پاسخ
- Penguin Random House؛ Girl with a Pearl Earring by Tracy Chevalier
- AFI Catalog؛ Girl with a Pearl Earring (2003)
- Mauritshuis؛ Girl with a Pearl Earring travels to Japan while Mauritshuis is closed
- Mauritshuis؛ Vermeer at the Rijksmuseum
- The Art Newspaper؛ Vermeer’s Girl with a Pearl Earring will head to Japan this summer in rare loan
منابع و بازبینی
- Mauritshuis؛ Johannes Vermeer، Girl with a Pearl Earring
- Mauritshuis؛ Closer to Vermeer and the Girl (press release، 2020)
- Penguin Random House؛ Girl with a Pearl Earring by Tracy Chevalier
- Mauritshuis؛ Presentation Who is that Girl
- Mauritshuis؛ How much is The Girl worth
- Heritage Science؛ The Girl in the Spotlight، Vermeer at work، his materials and techniques
- The Guardian؛ Dutch researchers coax secrets from Girl with a Pearl Earring
- AFI Catalog؛ Girl with a Pearl Earring (2003)
- Mauritshuis؛ Girl with a Pearl Earring travels to Japan while Mauritshuis is closed
- Mauritshuis؛ Vermeer at the Rijksmuseum
- The Art Newspaper؛ Vermeer’s Girl with a Pearl Earring will head to Japan this summer in rare loan
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ تاریخ · ۶ دقیقه«گشت شبانه» رامبراند؛ هفت پرسش دربارهٔ تابلویی که نه شبانه است و نه کاملسال ۱۹۷۵، مردی در موزهٔ رایکس آمستردام به سوی مشهورترین نقاشی هلند رفت و با چاقو دوازده بریدگی…
- ۲ تاریخ · ۶ دقیقهشطرنج؛ هفت پرسش دربارهٔ بازیای که «شاه مات» را به زبان جهان برددر آوریل ۱۸۳۱، چند ده مهرهٔ کوچک عاجی در انجمن عتیقهشناسان اسکاتلند در ادینبرو به نمایش گذاشته شد.…
- ۳ سبک زندگی · ۶ دقیقهزعفران؛ هفت پرسش دربارهٔ گلی که هر رشتهاش را باید با دست چیددر آکروتیری، در جزیرهٔ سانتورینی یونان، باستانشناسان در بنایی که امروز Xeste 3 نامیده میشود، نقاشی دیواریای یافتند…
- ۴ تاریخ · ۶ دقیقهقهوه؛ هفت پرسش دربارهٔ دانهای که از خانقاههای یمن تا بازار بیمهٔ لندن سفر کردسال ۱۶۸۸، روزنامهٔ رسمی لندن آگهی کوچکی چاپ کرد: برای هر کس که خبری از پنج ساعت جیبی…
- ۵ تاریخ · ۶ دقیقهارتش سفالین؛ هفت پرسش دربارهٔ سربازانی که کشاورزان هنگام کندن چاه از خاک بیرون آوردندبهار ۱۹۷۴، استان شانشی در شمال غرب چین گرفتار خشکسالی بود. یانگ ژیفا، کشاورزی از حومهٔ شهر شیان،…
- ۶ تاریخ · ۶ دقیقهگوتنبرگ و ماشین چاپ؛ هفت پرسش دربارهٔ اختراعی که کتاب را از انحصار کاتبان بیرون آوردپاییز ۱۴۵۴، اسقفی ایتالیایی به نام انئا سیلویو پیکولومینی برای شرکت در یک مجمع سیاسی به فرانکفورت آلمان…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهموآیهای جزیره ایستر؛ هفت پرسش دربارهٔ غولهای سنگی رپانویی که «راه رفتند»نوامبر ۱۸۶۸، ملوانان کشتی بریتانیایی «توپاز» در دهکدهٔ آیینی اُرونگو در جزیرهٔ ایستر، تندیسی سنگی یافتند که تا…