آبفشان اولد فیتفول؛ هفت پرسش دربارهٔ «وفادار پیر» یلوستون که هنوز سر قرارش فوران میکند
اواخر تابستان ۱۸۷۰، گروهی از کاوشگران به رهبری هنری واشبرن، نقشهبردار کل منطقهٔ مونتانا، با همراهی ناتانیل لنگفورد و اسکورت نظامی ستوان گوستاووس دون، راهی منطقهای شدند که بعدها یلوستون نام گرفت. سرخپوستان و شکارچیان پوست این سرزمین را از قبل میشناختند، اما برای بیشتر آمریکاییها، روایت چشمههای جوشان آن هنوز به افسانه شبیه بود. این گروه پس از دیدن آبشارها، دره و دریاچه به حوضههای آبفشان رسیدند. در حوضهٔ بالایی، یک آبفشان آنقدر منظم ستونی از آب جوش و بخار به آسمان میفرستاد که کاوشگران نامش را «اولد فیتفول»، یعنی «وفادار پیر»، گذاشتند. دو سال بعد، یلوستون نخستین پارک ملی جهان شد و به گفتهٔ سازمان پارکهای ملی آمریکا، همین پدیدههای گرمابی الهامبخش این تصمیم بودند. اما این آبفشان چگونه کار میکند و آیا هنوز به نامش وفادار است؟

اولد فیتفول کجاست و نامش را از کجا گرفت؟
اولد فیتفول در حوضهٔ آبفشان بالایی پارک ملی یلوستون، در ایالت وایومینگ آمریکا، قرار دارد. این آبفشان امروز مرکز منطقهٔ تاریخی اولد فیتفول است. به گفتهٔ سازمان پارکهای ملی آمریکا (NPS)، به حکم قانون فدرال، ساختمانهای اطراف آن تقریباً همگی با فاصلهٔ یکسانی، حدود ۲۰۰ متر، از آن ساخته شدهاند. فقط دو بنا، یعنی بال شرقی مهمانسرای قدیمی «اولد فیتفول این» و «اولد فیتفول لاج»، به این حریم نزدیکتر شدهاند.
نام آن را اعضای هیئت اکتشافی واشبرن، لنگفورد و دون در سال ۱۸۷۰ انتخاب کردند. آنها از نظم فورانهایش شگفتزده شده بودند. NPS تأکید میکند که اولد فیتفول نه قدیمیترین، نه بزرگترین و نه منظمترین آبفشان یلوستون است. با این حال، از هر آبفشان بزرگ دیگری در این پارک بیشتر فوران میکند و یلوستون از میان نزدیک به ۵۰۰ آبفشانش فقط زمان فوران شش آبفشان را پیشبینی میکند.
منابع این پاسخ
یک آبفشان اصلاً چگونه فوران میکند؟
به توضیح سازمان زمینشناسی آمریکا (USGS)، هر آبفشان به دو چیز نیاز دارد: مخزنی زیرزمینی که آب داغ در آن جمع شود و به دمای جوش برسد، و تنگنایی در مجرا که جریان را مهار و متمرکز کند. آب این سیستم از باران و برفی میآید که در زمین نفوذ میکند. این آب در اعماق، از گرمای سنگهای داغ گرم میشود.
تنگنای مجرا نمیگذارد آب آزادانه بالا بیاید و گرمایش را از دست بدهد. در نتیجه، زیر آن بخار و فشار جمع میشود. مخزن به جوش میآید و ابتدا مقدار کمی آب بیرون میریزد. با خروج این آب، فشار ناگهان کم میشود و باقی آب به مخلوطی از آب و بخار تبدیل میشود که با شدت از دهانه بیرون میجهد. پس از فوران، مخزن دوباره باید پر و گرم شود. این چرخه، ریتم یک آبفشان را میسازد.
منابع این پاسخ
هر فوران اولد فیتفول چقدر بلند و طولانی است؟
بنا بر دادههای NPS، ارتفاع فوران اولد فیتفول از حدود ۳۲ تا بیش از ۵۵ متر متغیر است و میانگین آن حدود ۴۰ متر است. هر فوران معمولاً یکونیم تا پنج دقیقه طول میکشد و ۱۴ تا ۳۲ هزار لیتر آب بیرون میریزد. دمای آب در دهانه حدود ۹۵٫۶ درجهٔ سانتیگراد است.
فوران ناگهان شروع نمیشود. به گفتهٔ مرکز بازدید مجازی اولد فیتفول، آبفشان پیش از فوران اصلی «بازی» میکند و فوارههایی از آب جوش تا ارتفاع حدود شش متر میفرستد. سپس این فوارهها بزرگتر میشوند تا ستون به بیشترین ارتفاع برسد. کمی بعد ارتفاع ستون کم میشود، اما فوران ممکن است با فوارههای کوچکتر تا پنج دقیقه ادامه پیدا کند.
منابع این پاسخ
آیا اولد فیتفول واقعاً سر هر ساعت فوران میکند؟
نه. شاید رایجترین افسانه دربارهٔ اولد فیتفول همین باشد. این آبفشان روزگاری «ساعت ابدیت» نامیده میشد، اما به نوشتهٔ NPS، هرگز دقیقاً هر یک ساعت یک بار فوران نکرده است. فاصلهٔ فورانها همیشه تغییر کرده است. به گزارش NPS، میانهٔ این فاصله در ژانویهٔ ۲۰۲۵ حدود ۱۰۲ دقیقه، با خطای حدود ۱۰ دقیقه، بود و فاصلهها از ۵۴ تا ۱۱۸ دقیقه متغیر بودند.
زمینلرزهها نقش مهمی در این تغییرات داشتهاند. پیش از زمینلرزهٔ دریاچهٔ هبگن در ۱۹۵۹، میانگین فاصلهٔ فورانها کمی بیش از یک ساعت بود. پس از آن، فورانها دو الگوی کوتاه و بلند پیدا کردند و میانگین افزایش یافت. زمینلرزهٔ بورا پیک در ۱۹۸۳ و زمینلرزهای در ۱۹۹۸ نزدیک خود آبفشان، این فاصله را باز هم طولانیتر کردند. بااینحال، به گفتهٔ NPS، فاصلهٔ فورانها در سی سال اخیر فقط حدود ۳۰ دقیقه بیشتر شده است.
منابع این پاسخ
پارکبانها زمان فوران بعدی را چگونه پیشبینی میکنند؟
کلید پیشبینی، مدت فوران قبلی است. ریاضیدانان، آمارشناسان و ناظران داوطلب طی سالها نشان دادهاند که میان طول یک فوران و فاصلهٔ آن تا فوران بعدی رابطهای وجود دارد. در فوران کوتاه، آب و گرمای کمتری خارج میشود و مخزن زودتر دوباره آماده میشود. در فوران طولانی، مخزن به زمان بیشتری برای پر شدن و گرم شدن نیاز دارد.
NPS در یک فعالیت آموزشی این قاعده را ساده کرده است: اگر فوران کمتر از سه دقیقه طول بکشد، فوران بعدی حدود ۶۸ دقیقه پس از شروع آن رخ میدهد؛ اگر بیشتر از سه دقیقه طول بکشد، حدود ۹۴ دقیقه بعد. این اعداد با تغییر رفتار آبفشان بهروز میشوند. مرکز بازدید مجازی میگوید حدود ۹۰ درصد پیشبینیها در بازهٔ ۱۰ دقیقهای درست درمیآیند، اما نمیتوان بیش از یک فوران را از قبل با دقت پیشبینی کرد.
منابع این پاسخ
چرا بیش از نیمی از آبفشانهای فعال جهان در یلوستون است؟
به گفتهٔ NPS، در یلوستون بیش از ۱۰ هزار پدیدهٔ گرمابی فعال وجود دارد و بیش از نیمی از آبفشانهای فعال جهان در این پارک قرار دارند. هر سال حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ آبفشان در آن فعالاند، در حالی که شمار همهٔ آبفشانهای دیگر جهان روی هم کمتر از ۵۰۰ است. تنها چهار منطقهٔ دیگر تراکم بالایی از پدیدههای گرمابی دارند: کامچاتکای روسیه، شیلی، نیوزیلند و ایسلند.
USGS توضیح میدهد که آبفشانها کمیاباند، چون به سه عامل همزمان نیاز دارند: گرمای یک سامانهٔ ماگمایی جوان، آب فراوان و رسوبهایی پر از شکاف. در یلوستون، ماگما ممکن است فقط ۵ تا ۱۳ کیلومتر زیر سطح زمین باشد. رسوبهای یخچالی زیر حوضهها هم نقش مخزن آب را دارند. به گفتهٔ USGS، میدانهای بزرگ آبفشان زمین پس از آخرین دورهٔ یخچالی، یعنی در کمتر از ۱۴ هزار سال اخیر، شکل گرفتهاند.
منابع این پاسخ
بازدید از اولد فیتفول چه خطرهایی دارد و آیندهاش چه خواهد بود؟
زیبایی آبفشانها خطر آنها را پنهان میکند. به هشدار NPS، سوختگی با پدیدههای گرمابی از علتهای رایج آسیب جدی و مرگ در یلوستون است. زمین اطراف چشمهها ممکن است فقط پوستهای نازک روی آب بسیار داغ باشد. تاکنون بیش از ۲۰ نفر بر اثر سوختگی پس از ورود یا افتادن در چشمههای داغ یلوستون جان باختهاند. بنابراین فقط روی مسیرهای چوبی و مسیرهای تعیینشده راه بروید، به آب یا جریان خروجی دست نزنید و کودکان را نزدیک خود نگه دارید.
آبفشانها پدیدههایی گذرا هستند. NPS میگوید ممکن است اولد فیتفول روزی از فوران بازایستد و این تغییر بخشی از یک سیستم طبیعی زنده است.
جمعبندی: اولد فیتفول ساعت نیست؛ نشانهای از آتشفشانی زیر پای ماست و پیشبینی آن حاصل دههها مشاهدهٔ دقیق است.
مطالعه مرتبط در هفت: گذرگاه غولها؛ هفت پرسش دربارهٔ ۴۰ هزار ستون سنگی در ساحل ایرلند شمالی
منابع این پاسخ
- National Park Service؛ Safety، Yellowstone National Park
- National Park Service؛ Geysers and Hot Springs، Yellowstone
- USGS، رصدخانهٔ آتشفشان یلوستون؛ How do geysers work? Knowledge gained from two centuries of scientific research and observations
- National Park Service؛ Old Faithful، Yellowstone National Park
منابع و بازبینی
- National Park Service؛ Old Faithful Geyser
- National Park Service؛ Expeditions Explore Yellowstone
- National Park Service؛ Old Faithful، Yellowstone National Park
- USGS، رصدخانهٔ آتشفشان یلوستون؛ Yellowstone's active hydrothermal system، What's with the hot water?
- مرکز بازدید مجازی اولد فیتفول (NPS)؛ Predicting Geysers
- مرکز بازدید مجازی اولد فیتفول (NPS)؛ Predicting Geysers، eruption duration and interval
- National Park Service؛ Geysers and Hot Springs، Yellowstone
- USGS، رصدخانهٔ آتشفشان یلوستون؛ How do geysers work? Knowledge gained from two centuries of scientific research and observations
- National Park Service؛ Safety، Yellowstone National Park
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ طبیعت · ۵ دقیقهپلاتیپوس؛ هفت پرسش دربارهٔ پستانداری که تخم میگذارد، نیش زهری دارد و با منقارش برق شکار را حس میکندسال ۱۷۹۹، در موزهٔ بریتانیا در لندن، جورج شاو، نگهدار مجموعههای تاریخ طبیعی، پوستی خشکشده را که از…
- ۲ طبیعت · ۶ دقیقهآکسولوتل؛ هفت پرسش دربارهٔ سمندری که هرگز بزرگ نمیشود و پای قطعشدهاش را دوباره میسازددر سال ۱۸۶۴، سیوچهار جانور زندهٔ عجیب از شهر مکزیکو به پاریس رسیدند. قرار بود فقط تماشاگران باغوحش…
- ۳ طبیعت · ۶ دقیقهآذرخش؛ هفت پرسش دربارهٔ جرقهای که از سطح خورشید داغتر استروی سالیوان، پارکبان سابق در ایالت ویرجینیا در آمریکا، رکوردی دارد که هیچکس آرزویش را نمیکند. به ثبت…
- ۴ طبیعت · ۶ دقیقههشتپا؛ هفت پرسش دربارهٔ جانوری با سه قلب، خون آبی و بازوهایی که خودشان فکر میکنندیک شب در اوایل سال ۲۰۱۶، وقتی کارکنان آکواریوم ملی نیوزیلند در شهر ناپیر به خانه رفته بودند،…
- ۵ سبک زندگی · ۶ دقیقهزعفران؛ هفت پرسش دربارهٔ گلی که هر رشتهاش را باید با دست چیددر آکروتیری، در جزیرهٔ سانتورینی یونان، باستانشناسان در بنایی که امروز Xeste 3 نامیده میشود، نقاشی دیواریای یافتند…
- ۶ تاریخ · ۶ دقیقهارتش سفالین؛ هفت پرسش دربارهٔ سربازانی که کشاورزان هنگام کندن چاه از خاک بیرون آوردندبهار ۱۹۷۴، استان شانشی در شمال غرب چین گرفتار خشکسالی بود. یانگ ژیفا، کشاورزی از حومهٔ شهر شیان،…
- ۷ طبیعت · ۶ دقیقهزنبور عسل؛ هفت پرسش دربارهٔ حشرهای که میرقصد، عسل میسازد و سفرهٔ ما را پر میکنداکتبر ۱۹۷۳، مؤسسهٔ کارولینسکا در استکهلم اعلام کرد جایزهٔ نوبل پزشکی آن سال به سه پژوهشگر رفتار جانوران…