ساعت هوشمند و سلامت؛ هفت پرسش دربارهٔ حسگری که ضربان قلب را با نور میخواند
در طول هشت ماه، ۴۱۹٬۲۹۷ نفر با یک اپلیکیشن روی گوشیشان داوطلب پژوهشی شدند که دانشگاه استنفورد با بودجهٔ اپل اجرا کرد. هیچکدام سابقهٔ فیبریلاسیون دهلیزی، یکی از شایعترین ریتمهای نامنظم قلب، را گزارش نکرده بودند. قرار بود ساعت هوشمندشان فقط نبض را زیر نظر بگیرد. اگر الگوریتم ساعت نبضی نامنظم میدید، پزشکی از راه دور با فرد گفتوگو میکرد و یک چسب نوار قلب با پست برایش فرستاده میشد تا تا هفت روز آن را بپوشد. نتیجهٔ این «مطالعهٔ قلب اپل» در ۲۰۱۹ در مجلهٔ پزشکی نیوانگلند منتشر شد و نشان داد وسیلهای که برای شمردن قدم خریدهایم میتواند به ابزار پژوهش پزشکی هم تبدیل شود. در این مطلب با هفت پرسش میبینیم پوشیدنیهای سلامت چه میسنجند، چقدر دقیقاند و کجا نباید به آنها تکیه کرد.

پوشیدنی سلامت دقیقاً چیست و چه چیزهایی را میسنجد؟
به گفتهٔ مؤسسهٔ ملی سلامت آمریکا (NIH)، پوشیدنیها وسیلههاییاند که روی بدن یا در لباس قرار میگیرند و اطلاعات سلامت را ثبت میکنند: ساعت هوشمند، حلقهٔ هوشمند و هدبند نمونههای رایج آناند. کار اصلیشان شمردن قدم، سنجش ضربان قلب و پایش فعالیت بدنی است.
درون این وسیلهها حسگرهای بسیار کوچک سیگنالهایی از بدن میگیرند و نرمافزار آنها را به عدد و نمودار در اپلیکیشن سلامت تبدیل میکند. پس آنچه روی صفحه میبینید خود ضربان یا خواب نیست، بلکه برآوردی است که الگوریتم از سیگنال خام ساخته است.
پژوهشگران هم به این دادهها علاقهمندند. در برنامهٔ بزرگ «All of Us» در NIH که دادههای نزدیک به ۹۰۰ هزار داوطلب را تحلیل میکند، بیش از ۶۸ هزار نفر دادههای دستبند فیتبیت خود دربارهٔ ضربان قلب، خواب و فعالیت را به اشتراک گذاشتهاند.
ساعت چگونه ضربان قلب را با نور میخواند؟
اگر پشت یک ساعت هوشمند را نگاه کنید، چند چراغ ریز و حسگر نوری میبینید. این بخش با روشی به نام فوتوپلتیسموگرافی (PPG) کار میکند: نور به پوست تابانده میشود و حسگر مقدار نوری را که برمیگردد اندازه میگیرد.
با هر تپش قلب، حجم خون زیر پوست کمی بالا و پایین میرود و همین تغییر، مقدار نور جذبشده را عوض میکند. الگوریتم ساعت از این نوسانهای منظم، ضربان قلب را حساب میکند. در بیشتر ساعتها از نور سبز استفاده میشود.
این روش با نوار قلب (ECG) فرق دارد. نوار قلب فعالیت الکتریکی خود قلب را ثبت میکند و در پژوهشها استاندارد مرجع سنجش ضربان به شمار میآید؛ PPG اثر آن تپش را در جریان خون مچ میبیند. به همین دلیل پژوهشگران برای ارزیابی دقت ساعتها، عدد آنها را با نوار قلب همزمان مقایسه میکنند.
منابع این پاسخ
عدد ضربان روی ساعت چقدر دقیق است؟
در پژوهشی در دانشگاه دوک که در ۲۰۲۰ در npj Digital Medicine منتشر شد، ۵۳ داوطلب با رنگهای پوست گوناگون شش مدل پوشیدنی را بستند و همزمان چسب نوار قلب پوشیدند. میانگین خطای مطلق ساعتهای مصرفی در حالت استراحت حدود ۷٫۲ ضربه در دقیقه و هنگام فعالیت حدود ۱۰٫۲ ضربه بود و خطا در فعالیت بهطور میانگین حدود ۳۰ درصد بیشتر از استراحت بود.
بزرگترین مشکل حرکت است. در حرکتهای تکراری مانند راهرفتن، حسگر ممکن است ریتم حرکت دست را با ریتم قلب اشتباه بگیرد؛ تایپکردن هم خطا را بالا برد. تفاوت میان مدلهای مختلف نیز معنادار بود.
نکتهٔ جالب اینکه پژوهشهای پیشین احتمال داده بودند این حسگرها روی پوست تیرهتر خطای بیشتری دارند، اما در این مطالعه تفاوت معناداری میان رنگهای پوست دیده نشد. نویسندگان میگویند دادههای همهٔ دستگاهها را نباید هموزن دانست.
منابع این پاسخ
هشدار «نبض نامنظم» چقدر قابل اعتماد است؟
در مطالعهٔ قلب اپل که در مقدمه دیدیم، شرکتکنندگان بهطور میانه ۱۱۷ روز پایش شدند و فقط ۲۱۶۱ نفر، یعنی ۰٫۵۲ درصد، هشدار نبض نامنظم گرفتند. یعنی دریافت هشدار پدیدهٔ نادری بود.
۴۵۰ نفر از کسانی که هشدار گرفتند چسب نوار قلب را پوشیدند و دادهٔ قابلتحلیل برگرداندند؛ چسب بهطور میانگین ۱۳ روز پس از هشدار بسته شده بود. در ۳۴ درصد آنها فیبریلاسیون دهلیزی دیده شد. وقتی هشدار تازهای همزمان با پوشیدن چسب میآمد، ۸۴ درصد این هشدارها با فیبریلاسیون دهلیزی روی نوار قلب همخوان بود.
پیام عملی روشن است: هشدار ساعت دلیلی برای مراجعه به پزشک است، نه تشخیص. ۵۷ درصد پاسخدهندگان پیمایش هم پس از هشدار به پزشک مراجعه کرده بودند.
منابع این پاسخ
شمارش قدمها چه چیزی دربارهٔ سلامت میگوید؟
عدد «ده هزار قدم در روز» بسیار تبلیغ میشود، اما به گفتهٔ پژوهشگران شواهد اندکی پشت آن بود. فراتحلیلی که در ۲۰۲۲ در Lancet Public Health منتشر شد، دادههای ۴۷٬۴۷۱ بزرگسال از ۱۵ مطالعه در چند کشور را بررسی کرد که بهطور میانه حدود هفت سال پیگیری شده بودند.
نتیجه: هرچه قدمهای روزانه بیشتر بود، خطر مرگ به هر علتی کمتر بود. در مقایسه با یکچهارم کمتحرکترها با میانهٔ حدود ۳۵۰۰ قدم، کسانی که حدود ۱۱ هزار قدم برمیداشتند خطری حدود ۵۳ درصد کمتر داشتند.
اما این سود بیانتها نبود. در افراد ۶۰ سال و بالاتر کاهش خطر تا حدود ۶ تا ۸ هزار قدم ادامه داشت و در افراد زیر ۶۰ سال تا حدود ۸ تا ۱۰ هزار قدم. این یک رابطهٔ آماری است، نه اثبات علت؛ اما نشان میدهد شمارندهٔ قدم ساعت میتواند هدفی واقعبینانه و متناسب با سن پیشنهاد کند.
دمای مچ چگونه به شناخت چرخهٔ قاعدگی کمک میکند؟
دمای بدن پس از تخمکگذاری کمی بالا میرود. زنانی که میخواهند زمان تخمکگذاری را بدانند، معمولاً یا هر روز آزمایش ادرار برای هورمون LH میدهند یا هر صبح دمای بدن را با دماسنج دهانی ثبت میکنند؛ هر دو روش برای بسیاری دردسرساز است.
پژوهشگرانی با همکاری NIH روش سادهتری را آزمودند: دمای مچ که حسگر ساعت هوشمند خودبهخود ثبت میکند. در این مطالعه ۲۶۲ زن و دختر ساعت بستند و نتیجه با روشهای رایج مقایسه شد.
طبق گزارش NIH، دمای مچ توانست زمان تخمکگذاری بیشتر شرکتکنندگان را با خطای حداکثر دو روز و آغاز قاعدگی بعدی را با خطای حداکثر سه روز پیشبینی کند. این ابزاری کمکی برای شناخت الگوی بدن است و پژوهش آن را روش پیشگیری از بارداری معرفی نکرده است. پژوهشهای دیگری هم در جریان است؛ از چسبهایی که مولکولهای پوست را برای نشانههای بیماری میگیرند تا هشدار خطر پیشدیابت.
منابع این پاسخ
آیا ساعت هوشمند میتواند قند خون را بسنجد؟
نه با خودش. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در فوریهٔ ۲۰۲۴ هشدار داد که از ساعتها و حلقههای هوشمندی که ادعا میکنند بدون سوراخکردن پوست قند خون را میسنجند استفاده نکنید؛ هیچکدام مجوز FDA ندارند. عدد نادرست ممکن است فرد دیابتی را به تزریق دوز اشتباه انسولین و افت خطرناک قند بکشاند. این با پایشگرهای پیوستهٔ قند (CGM) فرق دارد که لولهٔ پلاستیکی ریزی زیر پوست دارند و ساعت فقط دادهشان را نشان میدهد.
جمعبندی: پوشیدنیها در شمردن قدم و دیدن روندها خوباند و گاهی زنگ خطری بهجا میزنند؛ اما جای پزشک و آزمایش را نمیگیرند.
مطالعه مرتبط در هفت: پوکی استخوان؛ هفت پرسش دربارهٔ بیماری خاموشی که اغلب با یک شکستگی خودش را نشان میدهد
منابع و بازبینی
- مؤسسهٔ ملی سلامت آمریکا (NIH News in Health)؛ Wearable Tech
- npj Digital Medicine؛ Investigating sources of inaccuracy in wearable optical heart rate sensors
- New England Journal of Medicine؛ Large-Scale Assessment of a Smartwatch to Identify Atrial Fibrillation
- Lancet Public Health؛ Daily steps and all-cause mortality
- Human Reproduction؛ Performance of algorithms using wrist temperature for ovulation day estimate and next menses start day prediction
- سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)؛ Do Not Use Smartwatches or Smart Rings to Measure Blood Glucose Levels
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ تاریخ · ۶ دقیقهجعبه سیاه هواپیما؛ هفت پرسش دربارهٔ جعبهای نارنجی که آخرین لحظههای پرواز را به خاطر میسپاردسال ۱۹۵۴، در ملبورن استرالیا، گروهی از کارشناسان دور میزی نشسته بودند تا دربارهٔ رازی حرف بزنند که…
- ۲ تاریخ · ۵ دقیقهترانزیستور؛ هفت پرسش دربارهٔ قطعهای که از یک تکه ژرمانیوم شروع شد و امروز میلیاردها بار در یک تراشه تکرار میشوددو روز پیش از کریسمس ۱۹۴۷، چند مدیر آزمایشگاههای بل دور میزی جمع شدند تا وسیلهای عجیب را…
- ۳ تاریخ · ۶ دقیقهشطرنج؛ هفت پرسش دربارهٔ بازیای که «شاه مات» را به زبان جهان برددر آوریل ۱۸۳۱، چند ده مهرهٔ کوچک عاجی در انجمن عتیقهشناسان اسکاتلند در ادینبرو به نمایش گذاشته شد.…
- ۴ تاریخ · ۶ دقیقهچرنوبیل؛ هفت پرسش دربارهٔ انفجاری که جهان نخست از کفش کارگران نیروگاهی در سوئد فهمیدصبح دوشنبه ۲۸ آوریل ۱۹۸۶، کلیف رابینسون، شیمیدان نیروگاه هستهای فورسمارک در شمال استکهلم، از دستشویی به رختکن…
- ۵ تاریخ · ۶ دقیقهگوتنبرگ و ماشین چاپ؛ هفت پرسش دربارهٔ اختراعی که کتاب را از انحصار کاتبان بیرون آوردپاییز ۱۴۵۴، اسقفی ایتالیایی به نام انئا سیلویو پیکولومینی برای شرکت در یک مجمع سیاسی به فرانکفورت آلمان…
- ۶ تاریخ · ۶ دقیقهآپولو ۱۱؛ هفت پرسش دربارهٔ نخستین فرود انسان بر ماه و هشداری که نزدیک بود همهچیز را متوقف کند۲۰ ژوئیهٔ ۱۹۶۹، چند دقیقه پیش از فرود، روی نمایشگر رایانهٔ ماهنشین «ایگل» عددی ناآشنا روشن شد: ۱۲۰۲.…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهماشین انیگما؛ هفت پرسش دربارهٔ رمزی که «شکستناپذیر» بود و ریاضیدانان شکستندشظهر ۹ مهٔ ۱۹۴۱، در اقیانوس اطلس شمالی، زیردریایی آلمانی U-110 پس از حمله به یک کاروان دریایی…