سکویای غولپیکر؛ هفت پرسش دربارهٔ بزرگترین درختان زمین که برای زنده ماندن به آتش نیاز دارند
سپتامبر ۲۰۲۱، آتشسوزیای که صاعقه آن را روشن کرده بود در دامنههای سیرا نوادا در کالیفرنیا بالا میآمد و به جنگلی به نام «جنگل غولها» نزدیک میشد. آتشنشانها کاری کردند که شبیه بستهبندی یک یادگار تاریخی بود: پای تنهٔ بزرگترین درخت جهان، «ژنرال شرمن»، را تا چند متر بالاتر از زمین با پوششی آلومینیومی پیچیدند. عجیب اینجاست که همین درختان برای زاد و ولد به آتش نیاز دارند. سکویای غولپیکر هزاران سال است با آتش زندگی میکند، اما آتشهای شدید سالهای اخیر قاعدهٔ بازی را عوض کردهاند. در این مطلب با هفت پرسش میبینیم این غولها کجا زندگی میکنند، چقدر بزرگاند، چرا آتش هم دوستشان است و هم دشمنشان، و انسان چگونه آنها را یک بار نابود و بار دیگر نجات داد.

سکویای غولپیکر کجا زندگی میکند و چند سال عمر دارد؟
سکویای غولپیکر (Sequoiadendron giganteum) به گفتهٔ سازمان پارکهای ملی آمریکا بزرگترین درختان جهان است. زیستگاه طبیعی آن بسیار محدود است: فقط در ارتفاعات میانی دامنهٔ غربی رشتهکوه سیرا نوادا در کالیفرنیا، به شکل گروههایی پراکنده که «بیشه» نامیده میشوند.
نزدیک به نیمی از بیشههای سکویای جهان در «یادمان ملی سکویای غولپیکر» قرار دارد که در سال ۲۰۰۰ زیر نظر سازمان جنگلداری آمریکا تأسیس شد. بخش مهم دیگری در پارکهای ملی سکویا و کینگز کنیون است.
این درختان پیرترین درختان زمین نیستند، اما عمرشان شگفتانگیز است: سکویاها تا حدود ۳۴۰۰ سال عمر میکنند. یعنی درختی که امروز در این جنگلها ایستاده، ممکن است در زمانی جوانه زده باشد که هنوز بسیاری از تمدنهای کهن شکل نگرفته بودند. حلقههای رشد همین درختان، آرشیو زندهٔ اقلیم و آتشسوزیهای دو تا سه هزار سال گذشته است.
منابع این پاسخ
ژنرال شرمن چقدر بزرگ است؟
«ژنرال شرمن» در پارک ملی سکویا، از نظر حجم بزرگترین درخت جهان است؛ یعنی شاید بلندترین یا قطورترین نباشد، اما هیچ درختی چوب بیشتری در خود ندارد. حجم آن حدود ۱۴۸۷ متر مکعب برآورد شده است.
چند عدد رسمی، ابعادش را ملموستر میکند: ارتفاع حدود ۸۳٫۸ متر، محیط پای تنه حدود ۳۱ متر و بیشترین قطر پایه حدود ۱۱ متر. نخستین شاخهٔ بزرگ آن نزدیک ۴۰ متر بالاتر از زمین است و قطر بزرگترین شاخهاش به ۲٫۱ متر میرسد؛ یعنی یک شاخه از تنهٔ بسیاری از درختان معمولی قطورتر است.
به نوشتهٔ سازمان پارکها، تنهٔ این درخت بهتنهایی نزدیک ۱۴۰۰ تن وزن دارد؛ تقریباً هموزن ۱۵ نهنگ آبی بالغ. یک سکویای بالغ معمولی هم هر سال آنقدر چوب اضافه میکند که میشد از آن یک درخت بلوط حدود ۱۸ متری ساخت.
اگر به دیدنش بروید، حصاری ریشههای کمعمق آن را محافظت میکند و از بازدیدکنندگان خواسته شده روی مسیر سنگفرش بمانند.
پوست سکویا چگونه آن را در برابر آتش محافظت میکند؟
اگر دستتان را روی تنهٔ یک سکویا فشار دهید، پوست قرمز-نارنجی آن نرم و اسفنجی حس میشود. همین پوست، زره اصلی درخت است. ضخامت آن تا ۴۶ سانتیمتر میرسد و بسیار فیبری است؛ بنابراین هم بهسختی میسوزد و هم مثل عایق، گرمای آتش را از بافت زندهٔ زیرش دور نگه میدارد.
اگر آتش از پوست عبور کند و بافت زنده را زخمی کند، رشد تازهٔ درخت میتواند زخم را بهمرور ترمیم کند. اما سکویا در عمر چندهزارسالهاش آتشهای بسیاری میبیند و همیشه فرصت ترمیم کامل همهٔ زخمها را ندارد. به همین دلیل روی تنهٔ سکویاهای پیر، لکههای سیاه سوختهای میبینید که از چند ده سانتیمتر تا چندین متر بالا رفتهاند.
این زخمها نقطهٔ ضعف هم هستند. در آتشسوزی ۲۰۲۱ دقیقاً به همین دلیل پای تنهٔ ژنرال شرمن را پوشاندند: تا آتش وارد زخمهای قدیمی نشود و درون تنه را نسوزاند.
منابع این پاسخ
چرا مخروطهای سکویا منتظر آتش میمانند؟
راهبرد تولیدمثل سکویا با آتش تکامل یافته است. برخلاف درختان دیگر همان جنگل، مخروطهای سکویا ممکن است دانههایشان را حدود ۲۰ سال بسته نگه دارند. وقتی آتش از جنگل میگذرد، هوای داغ مخروطهای قدیمی را خشک میکند؛ آنها باز میشوند و ظرف یک تا دو هفته بارانی از دانه روی زمینِ تازهسوخته میریزند.
دانهها بسیار کوچکاند، تقریباً هماندازهٔ یک دانهٔ جو پرک. به نوشتهٔ سازمان پارکها، ۹۱ هزار دانهٔ سکویا فقط یک پوند، یعنی حدود ۴۵۰ گرم، وزن دارد.
این دانهها فقط روی خاک معدنی برهنه جوانه میزنند؛ همان خاکی که آتش برگها و شاخههای افتاده را از رویش پاک کرده است. آتش همچنین گیاهان رقیب را کنار میزند تا نور کافی به نهالها برسد. سنجابها و نوعی سوسک مخروطخوار هم دانه آزاد میکنند، اما بدون زمین پاکشده، آن دانهها رشد نمیکنند. برای بقای گونه کافی است هر درخت در طول هزاران سال عمرش فقط یک جانشین بالغ پرورش دهد.
منابع این پاسخ
حلقههای درخت دربارهٔ دو هزار سال آتش چه میگویند؟
وقتی آتش به سکویا یا کاج آسیب میزند اما آن را نمیکشد، زخمی در یکی از حلقههای سالانهٔ رشد ثبت میشود. دانشمندان با تاریخگذاری دقیق حلقهها، تقویم آتشسوزیها را بازسازی کردهاند. نتیجه نشان داد در بیشهٔ «جنگل غولها» آتشهای گسترده هر ۶ تا ۳۵ سال یک بار رخ میداده است.
این الگو پس از حدود سال ۱۸۶۰ بهشدت تغییر کرد. چرای گستردهٔ گوسفندان پوشش گیاهی را کم کرد، آتشهایی که بومیان آمریکا روشن میکردند کاهش یافت و بعد سازمانهای دولتی آتشها را خاموش کردند.
نتیجه غافلگیرکننده بود. پژوهشگران با بررسی نمونههای مغزهٔ ۶۵۹ سکویا دریافتند جمعیت این درختان تا قرن نوزدهم پایدار یا رو به افزایش بود، اما در قرن بیستم زادآوری سکویا تقریباً شکست خورد. بدون آتش، نهال تازهای پا نمیگرفت و سوخت روی زمین انباشته میشد. از همین رو مدیران پارکها آتشسوزیهای کنترلشده و برنامهریزیشده را دوباره به این جنگلها بازگرداندند.
منابع این پاسخ
انسان چگونه سکویاها را کشف کرد و بعد به حفاظت رسید؟
بومیان کالیفرنیا از دیرباز این درختان را میشناختند. اما در بهار ۱۸۵۲، شکارچیای به نام آگوستوس داود در تعقیب یک خرس گریزلی زخمی به جنگلی از درختان عظیم رسید و خبرش سراسر جهان را پر کرد؛ ابتدا حرفش را افسانه میدانستند.
نخستین قربانی این شهرت، همان «درخت کشف» بود. به نوشتهٔ پارکهای ایالتی کالیفرنیا، پنج مرد ۲۲ روز وقت گذاشتند تا آن را قطع کنند. بخشهایی از پوست و تنهاش برای نمایش به سانفرانسیسکو و نیویورک رفت و سرانجام در آتشسوزی از بین رفت. کندهاش هنوز در بیشهٔ شمالی پارک ایالتی کالاوراس بیگ تریز باقی است. درخت دیگری به نام «مادر جنگل» هم برای نمایش، تا ارتفاع حدود ۳۵ متر پوستکنی شد.
واکنش به این تخریبها و قطع درختان به سود حفاظت رقم خورد. در ۲۵ سپتامبر ۱۸۹۰، پارک ملی سکویا بهعنوان دومین پارک ملی آمریکا تأسیس شد؛ نخستین پارکی که مشخصاً برای محافظت از یک موجود زنده ساخته شد.
منابع این پاسخ
سکویاها امروز با چه تهدیدی روبهرو هستند؟
سکویا با آتشهای ملایم سازگار است، اما نه با آتشهای شدیدی که تاج درخت را میسوزانند. ترکیب گرمشدن اقلیم و سوخت انباشتهشده از دوران خاموشکردن آتش، این خطر را بالا برده است. بیش از ۸۵ درصد مساحت بیشههای سکویا در سیرا نوادا بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ در آتشسوزیها سوخت. برآورد سازمان پارکها این است که فقط سه آتشسوزی در ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ حدود ۱۳ تا ۱۹ درصد سکویاهای بزرگ جهان را از بین بردند. پس از خشکسالی گرم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ هم ۳۳ سکویا به شکلی تازه، ایستاده و با حملهٔ سوسک پوست، خشک شدند. خبر امیدوارکننده: در «جنگل غولها» که بارها آتش کنترلشده دیده بود، آتش ۲۰۲۱ آرامتر پیش رفت.
جمعبندی: سکویا به ما یاد میدهد که آتش هم زاینده است و هم ویرانگر؛ آیندهٔ این غولها به مدیریت درست آتش بستگی دارد.
مطالعه مرتبط در هفت: گرند کنیون؛ درهای که دو میلیارد سال تاریخ زمین را نشان میدهد
منابع و بازبینی
- سازمان پارکهای ملی آمریکا (NPS)؛ Giant Sequoias
- سازمان جنگلداری آمریکا (USDA Forest Service)؛ Sequoia National Forest
- سازمان پارکهای ملی آمریکا (NPS)؛ The General Sherman Tree
- سازمان پارکهای ملی آمریکا (NPS)؛ Giant Sequoias and Fire
- پارکهای ایالتی کالیفرنیا؛ Calaveras Big Trees – Park History
- سازمان پارکهای ملی آمریکا (NPS)؛ تاریخچهٔ پارکهای ملی سکویا و کینگز کنیون
- سازمان پارکهای ملی آمریکا (NPS)؛ Giant Sequoias Face New Threats
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ طبیعت · ۵ دقیقهپلاتیپوس؛ هفت پرسش دربارهٔ پستانداری که تخم میگذارد، نیش زهری دارد و با منقارش برق شکار را حس میکندسال ۱۷۹۹، در موزهٔ بریتانیا در لندن، جورج شاو، نگهدار مجموعههای تاریخ طبیعی، پوستی خشکشده را که از…
- ۲ تاریخ · ۵ دقیقهترانزیستور؛ هفت پرسش دربارهٔ قطعهای که از یک تکه ژرمانیوم شروع شد و امروز میلیاردها بار در یک تراشه تکرار میشوددو روز پیش از کریسمس ۱۹۴۷، چند مدیر آزمایشگاههای بل دور میزی جمع شدند تا وسیلهای عجیب را…
- ۳ طبیعت · ۶ دقیقهآکسولوتل؛ هفت پرسش دربارهٔ سمندری که هرگز بزرگ نمیشود و پای قطعشدهاش را دوباره میسازددر سال ۱۸۶۴، سیوچهار جانور زندهٔ عجیب از شهر مکزیکو به پاریس رسیدند. قرار بود فقط تماشاگران باغوحش…
- ۴ طبیعت · ۶ دقیقهآذرخش؛ هفت پرسش دربارهٔ جرقهای که از سطح خورشید داغتر استروی سالیوان، پارکبان سابق در ایالت ویرجینیا در آمریکا، رکوردی دارد که هیچکس آرزویش را نمیکند. به ثبت…
- ۵ طبیعت · ۶ دقیقههشتپا؛ هفت پرسش دربارهٔ جانوری با سه قلب، خون آبی و بازوهایی که خودشان فکر میکنندیک شب در اوایل سال ۲۰۱۶، وقتی کارکنان آکواریوم ملی نیوزیلند در شهر ناپیر به خانه رفته بودند،…
- ۶ سبک زندگی · ۶ دقیقهزعفران؛ هفت پرسش دربارهٔ گلی که هر رشتهاش را باید با دست چیددر آکروتیری، در جزیرهٔ سانتورینی یونان، باستانشناسان در بنایی که امروز Xeste 3 نامیده میشود، نقاشی دیواریای یافتند…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهچرنوبیل؛ هفت پرسش دربارهٔ انفجاری که جهان نخست از کفش کارگران نیروگاهی در سوئد فهمیدصبح دوشنبه ۲۸ آوریل ۱۹۸۶، کلیف رابینسون، شیمیدان نیروگاه هستهای فورسمارک در شمال استکهلم، از دستشویی به رختکن…