شفق قطبی چگونه ساخته میشود؟
شفق قطبی پردههایی از نور سبز، سرخ و گاه بنفش است که در آسمان شبِ نواحی نزدیک قطبهای زمین دیده میشود. این نمایش طبیعی از برخورد و برهمکنش ذرات پرانرژی با گازهای لایههای بالایی جو پدید میآید و میدان مغناطیسی زمین در هدایت انرژی به مناطق قطبی نقش دارد. مردم شمال اروپا، آمریکای شمالی و دیگر سرزمینهای قطبی از گذشته برای این نورهای متحرک روایتها و نامهای گوناگون داشتهاند؛ اما پژوهشهای فیزیک خورشیدی و جوشناسی سازوکار اصلی آن را روشن کرده است. شدت شفق با فعالیت خورشید تغییر میکند و هنگام طوفانهای ژئومغناطیسی ممکن است در عرضهای جغرافیایی پایینتر نیز دیده شود. شفق فقط منظرهای زیبا نیست؛ نشانهای دیدنی از ارتباط پیوسته خورشید و محیط فضایی زمین است.
چه چیزی شفق قطبی را ایجاد میکند؟
خورشید جریان پیوستهای از ذرات باردار و گاه فورانهای شدیدتر به فضا میفرستد. میدان مغناطیسی زمین بخشی از این ذرات و انرژی را به نواحی قطبی هدایت میکند. برهمکنش با اکسیژن و نیتروژن جو باعث گسیل نور و پدیدارشدن پردههای رنگی میشود.
منابع این پاسخ
چرا شفق معمولاً نزدیک قطبها دیده میشود؟
ساختار میدان مغناطیسی زمین باعث میشود مسیر بسیاری از ذرات پرانرژی به عرضهای جغرافیایی بالا متصل شود. به همین دلیل بیضیهای شفقی اغلب پیرامون قطبهای مغناطیسی شکل میگیرند. هنگام توفان شدید ژئومغناطیسی این ناحیه ممکن است به عرضهای پایینتر گسترش یابد.
منابع این پاسخ
چه چیزی رنگهای سبز، قرمز و بنفش شفق را تعیین میکند؟
نوع گاز و ارتفاع برخوردها در رنگ شفق نقش دارد. اکسیژن میتواند نور سبز یا قرمز منتشر کند و نیتروژن نیز در رنگهای آبی، ارغوانی و صورتی نقش دارد. رنگ نهایی به انرژی ذرات، ارتفاع و شرایط مشاهده بستگی دارد و همیشه یکسان نیست.
منابع این پاسخ
آیا شفق قطبی خطرناک است؟
تماشای شفق از سطح زمین عموماً خطر مستقیمی برای بیننده ندارد؛ جو و میدان مغناطیسی از سطح زمین محافظت میکنند. با این حال توفانهای ژئومغناطیسی شدید میتوانند بر ماهوارهها، ارتباطات رادیویی و شبکههای برق اثر بگذارند. زیبایی نورها به معنی بیاهمیتبودن رویداد فضایی نیست.
منابع این پاسخ
شفق قطبی را کجا و چه زمانی بهتر میتوان دید؟
به آسمان تاریک و نسبتاً صاف، موقعیت جغرافیایی مناسب و فعالیت فضایی کافی نیاز دارید. شبهای بلند مناطق شمالی یا جنوبی امکان مشاهده را بیشتر میکنند، ولی هیچ شب مشخصی تضمینکننده شفق نیست. نور شهر، ابر و روشنایی ماه نیز بر دیدن آن تأثیر دارند.
منابع این پاسخ
آیا شفق فقط در زمین وجود دارد؟
خیر. در سیارههایی مانند مشتری و زحل نیز شفق مشاهده شده است؛ میدان مغناطیسی و جو آنها با ذرات پرانرژی برهمکنش میکنند. اما رنگ، ارتفاع و سازوکار دقیق ممکن است با زمین تفاوت داشته باشد. وجود میدان مغناطیسی قوی و جو، شرایط مهمی برای این پدیدهاند.
منابع این پاسخ
آیا میتوان شفق را پیشبینی کرد؟
رصدخانهها با پایش خورشید و باد خورشیدی، احتمال و شدت فعالیت شفقی را برآورد میکنند. این پیشبینیها عدمقطعیت دارند و شرایط محلی مثل ابرناکی جداگانه تعیینکننده است. برای برنامهریزی مشاهده باید هم پیشبینی هواشناسی و هم وضعیت آبوهوای فضایی را بررسی کرد.
منابع این پاسخ
منابع و بازبینی
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ طبیعت · ۵ دقیقهپلاتیپوس؛ هفت پرسش دربارهٔ پستانداری که تخم میگذارد، نیش زهری دارد و با منقارش برق شکار را حس میکندسال ۱۷۹۹، در موزهٔ بریتانیا در لندن، جورج شاو، نگهدار مجموعههای تاریخ طبیعی، پوستی خشکشده را که از…
- ۲ تاریخ · ۵ دقیقهترانزیستور؛ هفت پرسش دربارهٔ قطعهای که از یک تکه ژرمانیوم شروع شد و امروز میلیاردها بار در یک تراشه تکرار میشوددو روز پیش از کریسمس ۱۹۴۷، چند مدیر آزمایشگاههای بل دور میزی جمع شدند تا وسیلهای عجیب را…
- ۳ طبیعت · ۶ دقیقهآکسولوتل؛ هفت پرسش دربارهٔ سمندری که هرگز بزرگ نمیشود و پای قطعشدهاش را دوباره میسازددر سال ۱۸۶۴، سیوچهار جانور زندهٔ عجیب از شهر مکزیکو به پاریس رسیدند. قرار بود فقط تماشاگران باغوحش…
- ۴ طبیعت · ۶ دقیقهآذرخش؛ هفت پرسش دربارهٔ جرقهای که از سطح خورشید داغتر استروی سالیوان، پارکبان سابق در ایالت ویرجینیا در آمریکا، رکوردی دارد که هیچکس آرزویش را نمیکند. به ثبت…
- ۵ طبیعت · ۶ دقیقههشتپا؛ هفت پرسش دربارهٔ جانوری با سه قلب، خون آبی و بازوهایی که خودشان فکر میکنندیک شب در اوایل سال ۲۰۱۶، وقتی کارکنان آکواریوم ملی نیوزیلند در شهر ناپیر به خانه رفته بودند،…
- ۶ سبک زندگی · ۶ دقیقهزعفران؛ هفت پرسش دربارهٔ گلی که هر رشتهاش را باید با دست چیددر آکروتیری، در جزیرهٔ سانتورینی یونان، باستانشناسان در بنایی که امروز Xeste 3 نامیده میشود، نقاشی دیواریای یافتند…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهچرنوبیل؛ هفت پرسش دربارهٔ انفجاری که جهان نخست از کفش کارگران نیروگاهی در سوئد فهمیدصبح دوشنبه ۲۸ آوریل ۱۹۸۶، کلیف رابینسون، شیمیدان نیروگاه هستهای فورسمارک در شمال استکهلم، از دستشویی به رختکن…