زمینلرزه چرا اتفاق میافتد؟
زمینلرزه از حرکت ناگهانی بخشهایی از پوسته زمین و آزادشدن انرژی ذخیرهشده در سنگها پدید میآید. سطح زمین یکپارچه و ثابت نیست؛ صفحههای زمینساختی در مقیاس سالها و میلیونها سال حرکت میکنند و در امتداد گسلها تنش جمع میشود. وقتی سنگها ناگهان میلغزند، امواج لرزهای در زمین منتشر میشوند و ممکن است ساختمانها، راهها و زیرساختها را بلرزانند. انسان از روزگار باستان زمینلرزه را تجربه کرده است، اما لرزهشناسی جدید با دستگاههای اندازهگیری، تفاوت بزرگی و شدت زلزله و رفتار گسلها را بهتر توضیح میدهد. هنوز پیشبینی دقیق زمان وقوع زلزله ممکن نیست؛ با این حال شناخت خطر، ساختوساز مقاوم و آمادگی عمومی میتواند از تلفات و خسارتها بکاهد.
گسل چیست و چرا میلغزد؟
گسل شکستگیای در سنگهای پوسته زمین است که دو سوی آن نسبت به هم جابهجا میشوند. حرکت آهسته صفحههای زمینساختی تنش ایجاد میکند و اصطکاک گاهی مانع لغزش آرام میشود. با آزادشدن ناگهانی تنش، امواج لرزهای ایجاد و زمین تکان داده میشود.
منابع این پاسخ
بزرگی و شدت زلزله چه تفاوتی دارند؟
بزرگی، اندازه رویداد لرزهای و انرژی آزادشده را با روشهای علمی بیان میکند. شدت، میزان لرزش و آثار مشاهدهشده در یک محل مشخص است و از نقطهای به نقطه دیگر تغییر میکند. یک زلزله بزرگ ممکن است در منطقهای دور تنها لرزشی خفیف ایجاد کند.
منابع این پاسخ
آیا میتوان زمان دقیق زلزله را پیشبینی کرد؟
خیر. دانشمندان هنوز قادر نیستند زمان، مکان و بزرگی یک زمینلرزه آینده را با دقت قابل اعتماد مشخص کنند. نقشه خطر، آمار تاریخی و پایش گسلها برای برآورد احتمال در بازههای طولانی مفیدند؛ اما این با پیشگویی روز و ساعت وقوع فرق دارد.
منابع این پاسخ
پس پیشهشدار زلزله چگونه کار میکند؟
سامانه هشدار سریع بعد از آغاز زمینلرزه، امواج اولیه را تشخیص میدهد و ممکن است پیش از رسیدن لرزش شدید به مناطق دورتر هشدار بدهد. این سامانه پیشبینی وقوع زلزله نیست و برای نقاط نزدیک کانون، زمان هشدار شاید بسیار اندک یا صفر باشد.
منابع این پاسخ
آیا پسلرزه همیشه رخ میدهد؟
پسلرزهها در بسیاری از زمینلرزهها رخ میدهند و میتوانند روزها، ماهها یا حتی بیشتر ادامه داشته باشند. تعداد و بزرگی آنها معمولاً با گذشت زمان کاهش مییابد، اما الگو برای همه زلزلهها یکسان نیست. ساختمان آسیبدیده ممکن است در پسلرزه خطر بیشتری داشته باشد.
منابع این پاسخ
کدام ساختمان در زلزله ایمنتر است؟
ایمنی به طراحی مهندسی، نوع خاک، کیفیت ساخت، سن سازه و رعایت آییننامه لرزهای بستگی دارد. هیچ ساختمانی در برابر تمام سناریوها تضمین مطلق ندارد. مقاومسازی سازههای آسیبپذیر و مهار وسایل سنگین خانه میتواند خطر آسیب را کاهش دهد.
منابع این پاسخ
هنگام زلزله چگونه از خود محافظت کنیم؟
در بسیاری از محیطهای داخلی توصیه عمومی این است: پایین بروید، زیر میز محکم پناه بگیرید و آن را نگه دارید. از پنجرهها و اجسام سقوطکننده فاصله بگیرید و برای خروج عجولانه از راهپله در حین لرزش اقدام نکنید. دستورالعملهای رسمی محلی را هم رعایت کنید.
منابع این پاسخ
منابع و بازبینی
هفت موضوع برای کشف بعدی
از همینجا ادامه بدهید؛ هر مسیر یک تعریف و هفت پرسش تازه دارد.
همه موضوعها- ۱ طبیعت · ۵ دقیقهپلاتیپوس؛ هفت پرسش دربارهٔ پستانداری که تخم میگذارد، نیش زهری دارد و با منقارش برق شکار را حس میکندسال ۱۷۹۹، در موزهٔ بریتانیا در لندن، جورج شاو، نگهدار مجموعههای تاریخ طبیعی، پوستی خشکشده را که از…
- ۲ تاریخ · ۵ دقیقهترانزیستور؛ هفت پرسش دربارهٔ قطعهای که از یک تکه ژرمانیوم شروع شد و امروز میلیاردها بار در یک تراشه تکرار میشوددو روز پیش از کریسمس ۱۹۴۷، چند مدیر آزمایشگاههای بل دور میزی جمع شدند تا وسیلهای عجیب را…
- ۳ طبیعت · ۶ دقیقهآکسولوتل؛ هفت پرسش دربارهٔ سمندری که هرگز بزرگ نمیشود و پای قطعشدهاش را دوباره میسازددر سال ۱۸۶۴، سیوچهار جانور زندهٔ عجیب از شهر مکزیکو به پاریس رسیدند. قرار بود فقط تماشاگران باغوحش…
- ۴ طبیعت · ۶ دقیقهآذرخش؛ هفت پرسش دربارهٔ جرقهای که از سطح خورشید داغتر استروی سالیوان، پارکبان سابق در ایالت ویرجینیا در آمریکا، رکوردی دارد که هیچکس آرزویش را نمیکند. به ثبت…
- ۵ طبیعت · ۶ دقیقههشتپا؛ هفت پرسش دربارهٔ جانوری با سه قلب، خون آبی و بازوهایی که خودشان فکر میکنندیک شب در اوایل سال ۲۰۱۶، وقتی کارکنان آکواریوم ملی نیوزیلند در شهر ناپیر به خانه رفته بودند،…
- ۶ سبک زندگی · ۶ دقیقهزعفران؛ هفت پرسش دربارهٔ گلی که هر رشتهاش را باید با دست چیددر آکروتیری، در جزیرهٔ سانتورینی یونان، باستانشناسان در بنایی که امروز Xeste 3 نامیده میشود، نقاشی دیواریای یافتند…
- ۷ تاریخ · ۶ دقیقهچرنوبیل؛ هفت پرسش دربارهٔ انفجاری که جهان نخست از کفش کارگران نیروگاهی در سوئد فهمیدصبح دوشنبه ۲۸ آوریل ۱۹۸۶، کلیف رابینسون، شیمیدان نیروگاه هستهای فورسمارک در شمال استکهلم، از دستشویی به رختکن…